Chcesz się wyprowadzić z miasta? Rząd planuje specjalne przepisy

Już co piąty mieszkaniec wsi nie ma pochodzenia wiejskiego, a 18 lat temu nie miało go tylko 7 proc. żyjących na wsi. Polacy przeprowadzają się na wieś, bo uważają, że jest tam bezpieczniej niż w mieście. Jest cisza i spokój. Wieś kojarzy im się z relaksem. Tak wynika z badań CBOS, przytoczonych w raporcie Producentów i Pracodawców Przemysłu Mięsnego „Tu jest wieś, tu się trzodę hoduje”. Tylko dla 6 proc. badanych wieś to przede wszystkim miejsce działalności rolniczej.

Głośna sprawa hodowcy ponad 300 świń, który przegrał proces. O co chodziło?

Wyniki tych badań wyjaśniają, dlaczego na sielskiej wsi coraz częściej dochodzi do sąsiedzkich konfliktów, które kończą się w sądzie. Jeden z nich stał się bezpośrednią przyczyną rozpoczęcia prac nad przepisami o ochronie funkcji produkcyjnej wsi. Chodzi o sprawę rolnika spod Łodzi, hodowcy ponad 300 świń. Sąsiedzi, którzy przeprowadzili się z miasta, poskarżyli się do sądu, że odór z gospodarstwa jest tak silny, że nie są w stanie normalnie funkcjonować. Podnosili też, że w momencie, gdy się przenosili gospodarstwo prowadziło mniejszą działalność, która nie była tak uciążliwa. Sprawa zaczęła się 2017 r., ale gdy we wrześniu 2024 r. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi uznający, że oddziaływanie zapachowe rozbudowanej działalności wykracza ponad przeciętną miarę, jaka obecnie przyjęta jest w tej miejscowości i nakazał rolnikowi wypłacenie sąsiadom w sumie ponad 100 tys. zł odszkodowania oraz wprowadzenie zmian w gospodarstwie, które ograniczą jego uciążliwość, zrobiła się z tego awantura polityczna. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapowiedziało przygotowanie ustawy, która będzie chronić rolników przed odszkodowaniami. Zadeklarowało też hodowcy świń pomoc prawną w dalszej walce. Ostatecznie jednak Sąd Najwyższy oddalił w ubiegłym roku skargę kasacyjną rolnika.

Czytaj więcej

Rolnictwo

Marne nastroje rolników: ceny paliw i nawozów w górę, mięsa i mleka w dół

Ceny surowców rolnych są wyjątkowo niskie, a wojna w Iranie wstrząsnęła rynkiem nawozów i paliw. Spadek nastrojów rolników jest większy niż po napa...

Ministerstwo Rolnictwa długo pracowało nad krótkimi założeniami

Prace nad założeniami do projektu ustawy o ochronie funkcji produkcyjnej wsi trwały aż do teraz (w międzyczasie swoje projekty złożyli do Sejmu posłowie PiS i Konfederacji). Z opublikowanych, dość ogólnych, założeń wynika, że resort planuje wprowadzenie zmiany do Kodeksu cywilnego polegającej na wskazaniu, że prowadzenie działalności rolniczej mieści się w granicach normalnego korzystania z nieruchomości i co do zasady nie powinno być uznawane za nadmierne oddziaływanie na sąsiadów.

„Wyjątek stanowiłyby sytuacje, w których w konkretnej sprawie ustalono, że działalność jest prowadzona niezgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej lub przepisami prawa” – czytamy w zapowiedzi MRiRW. Dodatkowo ma zostać znowelizowany Kodeks wykroczeń, aby rolnicy nie mogli być karani mandatami, gdy np. uruchamiają kombajny nocą w żniwa lub pieją ich koguty. Ostatnia projektowana zmiana dotyczy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, zgodnie z którą w akcie notarialnym dotyczącym nabycia nieruchomości poza granicami administracyjnymi miasta będzie musiało się znaleźć oświadczenie nabywcy takiej nieruchomości, że jest świadomy możliwych zakłóceń korzystania z niej wywołanych działalnością rolniczą prowadzoną na nieruchomościach sąsiednich.

„W efekcie, już w chwili nabycia nieruchomości, nabywcy otrzymają pełną i transparentną informację o możliwych skutkach transakcji – co z kolei może zapobiec wielu niepotrzebnym i kosztownym dla nich konfliktom” – podsumowuje MRiRW.

– Konflikty rzeczywiście są i jest ich coraz więcej. Najczęściej dotyczą hodowli świń i drobiu, bo te najbardziej śmierdzą. My na ten projekt czekamy – mówi Wiktor Szmulewicz, prezes Krajowej Rady Izb Rolniczych.

Potwierdza to raport resortu rolnictwa „Polska wieś i rolnictwo 2025 r.” Wynika z niego, że prawie 80 proc. rolników popiera wprowadzenie przepisów, które będą chroniły funkcję produkcyjną wsi. Mają one też poparcie trzech czwartych mieszkańców wsi, którzy nie są związani z rolnictwem.

Czytaj więcej

Nieruchomości

Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o obronie polskiej ziemi

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa wydłuża o 10 lat okres wstrzymania sprzedaży gruntów rolnych wchodzących w skład Zasobu Własno...

Rolnikom podoba się model francuski

– Najbardziej zależy nam na tym, by znalazła się w nim zasada „kto pierwszy”. Chodzi o to, żeby w sytuacji, gdy rolnik był pierwszy ze swoim gospodarstwem, to nowi sąsiedzi nie mogli występować przeciwko niemu do sądu, skarżąc się na uciążliwość. Tak jest to rozwiązane w prawie francuskim – dodaje Wiktor Szmulewicz.

We Francji zmianę przepisów uruchomił spór o prawo do piania koguta Maurycego. Sąd uznał, że może on swobodnie piać i odesłał skarżących się na niego sąsiadów z kwitkiem. Ponieważ jednak nie była to pierwsza tego typu sprawa, Francuzi przyjęli ustawę nr 2021-85 z 29 stycznia 2021 r., która ma definiować i chronić dziedzictwo sensoryczne francuskiej wsi, czyli jak pisał jeden z jej twórców, Pierre Morel-À-L'Huissier, pianie koguta, bicie dzwonów, ryczenie osła, zapach obornika lub kurników, rechot żab.

Ponieważ jednak te przepisy okazały się za mało skuteczne, zdecydowano się w 2024 r. wprowadzić zmiany w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z nimi odpowiedzialność za zakłócenie sąsiedzkie nie powstaje, gdy działalność rolnicza była prowadzona przed przeniesieniem własności czy też powstaniem innego tytułu prawnego do nieruchomości, która znajduje się w posiadaniu osoby, uznającej się za poszkodowaną. Z ochrony kodeksowej mogą korzystać tylko ci rolnicy, którzy prowadzą swoją działalność zgodnie z prawem, nie zmieniają warunków jej prowadzenia lub zmiana tych warunków nie jest na tyle istotna, aby przyczyniała się do nasilenia oddziaływania na nieruchomości sąsiednie.

Czytaj więcej:

Raporty ekonomiczne Wojna w Iranie może uderzyć w ceny żywności. Pierwsze sygnały już są

Konsekwencje wojny USA i Izraela z Iranem zaczynają być odczuwalne także w Polsce. Drożeją paliwa i nawozy, rosną koszty produkcji żywności, a eksp...

Pro

Czy propozycja Ministerstwa ochroni rolników przed pozwami?

– Rozumiem ideę, która stoi za tą zmianą prawa. Rolnikom, którzy prowadzą gospodarstwa należy się ochrona, ale ta propozycja im jej nie zapewni. To jest zbyt daleko idąca ingerencja w prawo własności. De facto oczekuje się od nabywcy nieruchomości sąsiadującej z produkcją/działalnością rolniczą, by zrzekł się roszczeń, a przecież on tak naprawdę deklaruje, że zna stan na dzień podpisania umowy nabycia. Jeśli w miejsce małego gospodarstwa powstanie duża chlewnia, to jej sąsiad nie miałby prawa podnosić jej uciążliwości – pyta radczyni prawna, Anna Malinowska, kancelaria Hoogells, Oleksiewicz. Jej zdaniem, regulujące kwestię immisji sąsiedzkich przepisy Kodeksu cywilnego, może nie są doskonałe, ale mamy do czynienia z materią tak dalece ocenną, że doskonałe być nie mogą. Wystarczy je stosować.

Podobnie uważa notariusz, dr Patryk Bender.

– Obowiązujący art. 144 k.c. stanowi, że powinniśmy tak korzystać z nieruchomości, aby nie utrudniać korzystania z nieruchomości sąsiednich. W mojej ocenie jest to wystarczająca regulacja stosunków sąsiedzkich, grunt, by ją odpowiednio stosować. Nie bardzo też rozumiem, czemu służyć miałoby składanie przez kupującego nieruchomość poza granicami administracyjnymi miasta oświadczeń, że jest świadomy tego, z czym taka a nie inna lokalizacja gruntu się wiąże, tym bardziej, że trudno powiedzieć, jaki – poza pewną deklaracją – miałby być skutek takich oświadczeń. Czy miałyby one wyłączać stosowanie względem właściciela ochrony wynikającej z prawa sąsiedzkiego? A co z osobami, które nieruchomości na wsiach nabywają z innych niż umowa podstaw (np. przez dziedziczenie czy w drodze orzeczeń sądowych – przykładowo w postępowaniu działowym) – pyta dr Bender.

– Poza tym takie rozwiązanie skłania do pytania, dlaczego nie wymagać analogicznych oświadczeń od osób, które kupują mieszkania w miastach przy ulicach, na których koncentruje się życie nocne miasta albo nie prosić o stosowne oświadczenie mieszkańca wsi kupującego nieruchomość np. na Śląsku w okolicach z rozwiniętym przemysłem czy w pobliżu prowadzonej działalności górniczej. Jeśli przepis nakazujący składanie takich oświadczeń ma pełnić jedynie rolę „straszaka”, to trudno uznać tę propozycję za trafną – dodaje.

Notariusz, dr Piotr Marquardt również uważa obowiązujące przepisy k.c. za wystarczająco regulujące relacje sąsiedzkie.

– Rozumiem że problem stanowią osoby chcące go nadużywać, ale nie dotyczy to wyłącznie rolników. W Katowicach mieliśmy przypadek dużego centrum handlowego, w sąsiedztwie którego powstało osiedle, i część nabywców skarżyła się na uciążliwość tego sąsiedztwa, choć miała tego świadomość w chwili zakupu. Zdarzają się też osoby, które kupują tanie działki w pobliżu lotniska, a następnie domagają się odszkodowań lub ograniczenia jego działalności ze względu na uciążliwości związane z ruchem lotniczym. Nie widzę sensu w tworzeniu odrębnych przepisów dedykowanych wyłącznie terenom wiejskim. Te, którymi dysponujemy obecnie – adresowane do wszystkich właścicieli nieruchomości – wydają się być w zupełności wystarczające – mówi dr Marquardt.

Jego zdaniem ministerialna propozycja może więcej skomplikować, niż uprościć.

– Po pierwsze, działalność rolnicza jest obecnie prowadzona – i to na niemałą skalę – także w miastach: w Katowicach, w Krakowie, w Warszawie. Nie ma zatem głębszego uzasadnienia, by projektowane przepisy ograniczać wyłącznie do obszarów położonych poza granicami administracyjnymi miast. Po drugie, zastanawiam się, jaki projektodawca ma pomysł na oświadczenie, które chce wprowadzić. Czy ma to być oddzielna czynność notarialna? Logika wskazuje, że takie oświadczenie nabywca powinien złożyć przed podpisaniem aktu notarialnego przenoszącego własność. Po trzecie, co z prawami nabywców nieruchomości, w przypadku których przeniesienie własności nastąpiło przed wejściem w życie projektowanych przepisów? Czy brak złożenia takich oświadczeń w przeszłości miałby jakieś realne konsekwencje prawne – dodaje.

Czytaj więcej

Samorząd

To już pewne. Będzie więcej czasu na przygotowanie planów ogólnych

Nowelizacja ustawy planistycznej wydłuży czas na przyjęcie planów ogólnych. Choć Rada UE zgodziła się na to już w grudniu, rząd nie spieszył się z...

Może lepiej poprawić ustawę planistyczną?

Mniej surowa w ocenie opublikowanych założeń jest adwokat, dr Joanna Barzykowska, kancelaria Graś i Wspólnicy.