Pierwsza z ustaw ma rozwiązać sygnalizowany od wielu lat problem instrumentalnego wszczynania postępowań karnych skarbowych tylko po to, by wydłużyć termin przedawnienia podatków. Przepis ordynacji pozwalający fiskusowi na takie praktyki (art. 70 par. 6 pkt 1) ma być zniesiony. Postulat ten od dawna wzbudzał opór urzędników, a poprzednie rządy tolerowały jego istnienie i praktyki fiskusa.
Fiskus wzięty w ryzy przy sprzeciwie opozycji
Obecny rząd zmienił to podejście. Przeciwna zmianom stała się zaś opozycja. Posłowie PiS wnioskowali nawet o odrzucenie projektu w całości. Ostatecznie ustawę uchwalono 241 głosami za przy 199 głosach przeciwnych i braku wstrzymujących się. Jeśli zatem tę ustawę zawetuje prezydent Karol Nawrocki, to rządząca koalicja może nie zebrać wystarczającej liczby głosów do odrzucenia weta.
Sprzeciw opozycji budziły m.in. nowelizowane równocześnie przepisy kodeksu karnego skarbowego. Chodzi o takie zmiany, które mają pozwolić na ściganie przestępstw skarbowych nawet wtedy, gdy upłynie pięcioletni termin przedawniania podatku, z którym jest związane dane przestępstwo. Rząd wyjaśniał, że te przepisy dotyczą tylko najgroźniejszych przestępstw, np. posługiwania się nierzetelnymi fakturami na kwotę około miliona zł lub więcej. Po pięciu latach można by ścigać także przestępców uchylających się od podatku czy wyłudzających zwroty VAT na takie milionowe kwoty.
Czytaj więcej
Chcemy skreślić przepis umożliwiający instrumentalne wydłużanie terminu przedawnienia podatków. Jednak ani odrobinę nie ułatwimy życia przestępcom...
Nowela przewiduje też, że sąd będzie mógł zasądzić jako karę równowartość podatku, nawet jeśli ten się już przedawnił. Ma to jednak dotyczyć tylko szczególnych sytuacji. Będą to przypadki dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, warunkowego umorzenia postępowania, a także przestępstw popełnionych w warunkach nadzwyczajnego obostrzenia kary. Sąd obostrza karę np. dla zorganizowanej działalności przestępczej, recydywy czy dla uszczupleń przekraczających ok. 2 mln zł.
W ustawie znalazła się też zasada wydłużająca z pięciu do sześciu lat termin przedawnienia podatków, gdy podatnik złoży korektę w ostatnim roku biegu przedawnienia. Ma to zapobiegać korektom składanym „w ostatniej chwili”, gdy władze skarbowe nie mają już szansy ich rzetelnie zweryfikować.
Mniej formalności przy rozliczaniu podatków
Druga nowelizacja ordynacji ma charakter deregulacyjny i wywołuje mniej kontrowersji. Rządząca koalicja uchwaliła ją 243 głosami przy braku sprzeciwu i 194 posłach wstrzymujących się od głosu. Ustawa ta była efektem prac rządu, który realizował niektóre postulaty społecznej inicjatywy SprawdzaMY (czyli zespołu Rafała Brzoski).
Ustawa ta znosi uciążliwy obowiązek zgłaszania krajowych schematów podatkowych (zwanych z angielska MDR – mandatory disclosure regulations). Wprowadza też szereg drobnych ułatwień w rozliczeniach podatków. Na przykład kwota możliwa do zapłacenia za podatnika przez osobę trzecią ma wzrosnąć z 1000 do 5000 zł. Jeśli nadpłata podatku wyniknie z korekty deklaracji, urząd skarbowy sam ją zwróci podatnikowi bez wyjaśnień podatnika, chyba że przekroczy 10 tys. zł. Fiskus będzie mógł też skorygować drobne błędy w deklaracji podatkowej na taką kwotę bez zbędnej korespondencji z podatnikiem. Wprowadzona zostanie też możliwość umorzenia podatków przed terminem ich płatności.
Czytaj więcej
Rząd zaczyna kolejny etap upraszczania prawa. Na pierwszy ogień pójdą zmiany w procedurach podatkowych i sądowych – ustaliła „Rzeczpospolita”. To,...
Rząd złożył do Sejmu dwa projekty zmian w ordynacji równocześnie w lutym. Ich rozdzielenie uzasadniał tym, że procedowanie w Sejmie zmian dotyczących przedawnienia podatków i kodeksu karnego skarbowego jest bardziej kontrowersyjne i mogą zająć więcej czasu niż zmiany upraszczające formalności podatkowe. Ostatecznie jednak prace nad oboma projektami (oznaczonymi w Sejmie jako druki nr 2287 i 2288) potoczyły się z równą prędkością i oba zostały uchwalone jednego dnia.
Większość przepisów noweli regulacyjnej ma obowiązywać od 1 października 2026 r. Zmiany dotyczące przedawnienia podatków i karania za przestępstwa skarbowe mają obowiązywać od tego samego dnia. Jednak do przestępstw skarbowych popełnionych przed 1 października 2026 r. będzie się stosowało reguły dotychczasowe.
Etap legislacyjny: ustawa przekazana do Senatu
