Jeśli zna się historię cywilizacji, właściwie trudno temu zaprzeczyć, bo pomijając dynamikę dziejów związaną z najazdami stepowych barbarzyńców, wszystko, co trwałe i nowoczesne, rodziło się w ośrodkach miejskich. Dzięki współczesnej archeologii to właśnie one najlepiej opowiadają historię postępu. Nie inaczej było w Polsce od czasów wczesnopiastowskich, ale ten wątek wyjątkowo zostawmy na boku, by skupić uwagę na kilku obserwacjach z mniej zamierzchłej przeszłości.