Reklama

Paweł Pietrzyk: Rola archiwów w dobie KSeF i cyfryzacji dokumentacji

Cyfryzacja wszelkich procesów administracyjno-prawnych zwiększa znaczenie archiwów państwowych.

Publikacja: 29.01.2026 07:49

Cyfryzacja i KSeF zmieniają jedynie narzędzia pracy, a nie filozofię ochrony państwowego zasobu arch

Cyfryzacja i KSeF zmieniają jedynie narzędzia pracy, a nie filozofię ochrony państwowego zasobu archiwalnego - uważa autor.

Foto: Adobe Stock

W nawiązaniu do materiału „KSeF: tradycyjna archiwizacja traci na znaczeniu”, w którym autorka wyraża opinię, jakoby wdrażanie Krajowego Systemu e‑Faktur oraz postępująca cyfryzacja dokumentacji finansowo‑księgowej prowadziły do „stopniowej marginalizacji tradycyjnych archiwów”, pragnę zauważyć, że przedstawione tezy – choć trafne w wielu elementach – wydają się jedynie szkicem szerokiego i bardzo złożonego zagadnienia. Dotyczy ono zarówno przedsiębiorców oraz niepaństwowych jednostek organizacyjnych, jak i administracji publicznej, w tym archiwów państwowych.

Archiwa pozostaną kluczową instytucją w procesie zarządzania dokumentacją państwową – zarówno papierową, jak i elektroniczną. Cyfryzacja i KSeF zmieniają jedynie narzędzia pracy, a nie filozofię ochrony państwowego zasobu archiwalnego. W nowoczesnym państwie archiwa pełnią rolę gwaranta bezpieczeństwa informacji, jej autentyczności oraz trwałego dostępu.

Czy KSeF zastąpi archiwa?

Można więc stwierdzić jednoznacznie, że KSeF jest narzędziem ważnym, ale nie spełnia roli systemu do długotrwałego przechowywania danych i nie zastępuje archiwów. KSeF jest narzędziem informatycznym usprawniającym obieg e‑faktur w całym kraju i niewątpliwie przyczynia się do automatyzacji wybranych procesów finansowo‑księgowych. Nie może to jednak prowadzić do wniosku, że archiwizacja przestaje być potrzebna, archiwa tracą znaczenie, a obowiązki wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach przestają obowiązywać.

Przeciwnie – cyfryzacja wszelkich procesów administracyjno-prawnych zwiększa znaczenie archiwów państwowych, jako miejsc przechowywania dokumentacji w postaci elektronicznej, ponieważ zasób państwowy powstaje obecnie głównie w postaci cyfrowej i wymaga precyzyjnego nadzoru, dostosowanych standardów oraz instytucjonalnej opieki.

Reklama
Reklama

Chcę także podkreślić, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach każda jednostka państwowa i samorządowa jest zobowiązana do ewidencjonowania, przechowywania i ochrony dokumentacji, niezależnie od jej postaci.

Z kolei art. 6 ust. 1 tej ustawy nakłada na jednostki obowiązek klasyfikowania, kwalifikowania i zabezpieczania dokumentacji przed uszkodzeniem, utratą lub zniszczeniem.

Zatem KSeF jest tylko systemem wspomagającym wykonywanie czynności przez różne podmioty w zakresie wymiany danych dotyczących wystawiania i przesyłania faktur. Nie zawiera funkcjonalności pozwalających m.in. na wykonywanie czynności kancelaryjnych, dokumentowanie przebiegu załatwiania i rozstrzygania spraw czy klasyfikacji i kwalifikowania dokumentacji, zgodnie z wymaganiami prawa. W żadnym razie nie może być uznany za system Elektronicznego Zarządzania Dokumentacją.

KSeF, a systemy Elektronicznego Zarządzania Dokumentacją

W związku z tym, że KSeF nie spełnia kluczowych wymogów określonych w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych i administracji z 30 października 2006 r., w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z dokumentami elektronicznymi, nie może zastępować systemów Elektronicznego Zarządzania Dokumentacją (EZD) ani innych systemów teleinformatycznych, które funkcjonują w administracji publicznej, w zakresie prawidłowego postępowania z dokumentacją elektroniczną.

Jest to ważne, ponieważ:

Reklama
Reklama

– KSeF to system transakcyjny i repozytoryjny, służący jedynie do tworzenia dokumentów księgowych (faktur) i wymiany korespondencji pomiędzy różnymi podmiotami,

– sposób i okres przechowywania dokumentów księgowych w KSeF wynika z ustawy podatkowej, nie archiwalnej,

– dokumenty księgowe wystawione w KSeF będą przekazywane do podmiotów, które w zgodzie z obowiązującymi przepisami kancelaryjnymi powinny dołączać je do właściwych spraw wykorzystując obowiązujący w danym podmiocie system zarządzania dokumentacją.

Każdorazowe usunięcie dokumentacji przez jednostki wchodzące w skład administracji publicznej wymaga zgody właściwego dyrektora archiwum państwowego – również, gdy dokument ma postać elektroniczną.

W administracji publicznej model Elektronicznego Zarządzania Dokumentacją funkcjonuje już od ponad 15 lat. Archiwa Państwowe od początku aktywnie uczestniczą w tworzeniu standardów dla dokumentów elektronicznych, ich metadanych, zasad długotrwałego przechowywania i migracji.

Archiwa przechodzą transformację cyfrową – nie zanikają. Zmienia się również charakter pracy archiwisty, który oprócz tradycyjnych metod pracy z dokumentacją papierową, coraz częściej potrzebuje kompetencji cyfrowych. 

Reklama
Reklama

Dlatego nie można utożsamiać archiwów tylko z papierem. Archiwa Państwowe odpowiadają m.in. za: gromadzenie dokumentacji elektronicznej stanowiącej materiały archiwalne i jej długotrwałe przechowywanie; kontrolę poprawności i kompletności procesów zarządzania dokumentacją w administracji publicznej, w tym także w zakresie dokumentacji wytwarzanej i gromadzonej w systemach teleinformatycznych; opracowanie i wdrażanie standardów zapewniających autentyczność, integralność i dostępność danych w długiej perspektywie czasu.

To zadania niezastępowalne i niezależne od rodzaju i postaci dokumentów. Twierdzenie, że tradycyjne archiwa „tracą na znaczeniu” nie uwzględnia faktu, że cyfrowe dane są bardziej podatne na utratę niż papier. Zagrożenia, takie jak błędy migracji, ataki cybernetyczne, utrata integralności danych, awarie infrastruktury czy brak kompatybilności formatów pokazują, że bez stabilnego systemu archiwizacji danych nie można mówić o bezpiecznej cyfryzacji administracji publicznej.

Archiwa przechodzą transformację cyfrową – nie zanikają. Zmienia się również charakter pracy archiwisty, który oprócz tradycyjnych metod pracy z dokumentacją papierową, coraz częściej potrzebuje kompetencji cyfrowych. Staje się ekspertem od zarządzania informacją, metadanymi, bezpieczeństwem i długotrwałą archiwizacją danych.

To w archiwach, nie w systemach transakcyjnych takich jak KSeF, przechowuje się dane o charakterze historycznym i dowodowym.

Wdrożenie KSeF, podobnie jak każdego innego systemu teleinformatycznego, może usprawniać procesy zarządcze i prowadzić do redukcji dokumentacji papierowej, ale nie znosi obowiązków: klasyfikacji i kwalifikacji wytwarzanej dokumentacji, zabezpieczania danych, stosowania norm archiwalnych, nadzoru Archiwów Państwowych. Dlatego mówienie o „marginalizacji archiwów” jest nieuprawnione. Cyfryzacja nie eliminuje potrzeby funkcjonowania archiwów – zwiększa ich znaczenie i odpowiedzialność.

Reklama
Reklama

Autor jest archiwistą, historykiem, doktorem nauk humanistycznych, naczelnym dyrektorem Archiwów Państwowych

 

Opinie Prawne
Jakub Ziętek: Znikające miliardy z PIT. Czy pora na reformę podatkową?
Opinie Prawne
Paweł Rochowicz: Droselklapa znów ryksztosuje, czyli jak nie mówić o KSeF
Opinie Prawne
Andrzej Olaś: Sądy uwikłano w walkę o władzę i jej profity
Opinie Prawne
Ewa Szadkowska: Bezkarny jak prokurator
Opinie Prawne
Sędzia Piotr Mgłosiek odpowiada profesorom: „Anarchia w systemie już jest”
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama