Odkrycie naukowców z USA i Wielkiej Brytanii kładzie kres spekulacjom, czy w ewolucji przodków największych obecnie żyjących zwierząt lądowych był etap wodny. Dzięki skomplikowanej analizie chemicznej składu skamieniałych szczątków zwierząt udało się ustalić, że żywiły się one roślinami wodnymi. Najprawdopodobniej żyły w wolno płynących rzekach, jeziorkach lub na bagnach.
Badania przeprowadził zespół Aleksandra Liu z Oxford University oraz Erika Seifferta z nowojorskiego Stony Brook University. Wyniki ich analiz publikuje najnowsze wydanie "Proceedings of the National Academy of Sciences".
Zdaniem naukowców odkrycie to może rzucić światło na anatomię i zachowanie współczesnych słoni. – Często przyjmuje się, że słonie wyewoluowały ze zwierząt w pełni lądowych – mówi dr Seiffert. – Ale teraz zaczynamy myśleć, że ich obecny styl życia i zachowanie zostały ukształtowane w odległej przeszłości.
Jak bardzo odległej? Naukowcy zbadali skamieliny liczące 37 mln lat, pochodzące z eocenu. Wtedy mniej więcej rozpoczęła się ewolucja rzędu trąbowców (do których zaliczane są współczesne słonie), wtedy też pojawiły się diugonie i manaty, z którymi słonie są spokrewnione.
Pod lupę wzięto zęby należące do zwierząt z rodziny moeriteria i nieco późniejszej baryteria. Skamieliny znaleziono w północnym Egipcie.
Zespół Liu i Seifferta badał m.in. obecność izotopów węgla i tlenu w szkliwie. Na tej podstawie wnioskowano o środowisku, w którym zwierzęta te żyły, jak również o ich diecie. – Rozkład izotopów zachowanych w ich uzębieniu jest bardzo podobny do tego, jaki obserwujemy u żyjących obecnie zwierząt wodnych – podkreśla Seiffert. – To stanowi potwierdzenie hipotezy, że we wczesnej fazie ewolucji słoni te zwierzęta prowadziły życie wodne lub ziemno-wodne, spędzając prawdopodobnie większość czasu w wodzie.
Jak uważa Alexander Liu, nie były one jednak w pełni przystosowane do życia w wodzie. – Wydaje się, że moeriteria żywiły się roślinami wodnymi i prowadziły życie podobne do dzisiejszych hipopotamów – tłumaczy Liu. Brakowało im charakterystycznego dla zwierząt typowo wodnych obłego ciała i płetwiastych kończyn.
Amerykańsko-brytyjskie odkrycie sprawia, że wraca pytanie o najbardziej fascynujący narząd obecnie żyjących słoni. Już wcześniej sugerowano, że powstała ze zrośnięcia warg i nosa trąba mogła niegdyś służyć jako... rurka do oddychania pod wodą. Z taką teorią wystąpił jeszcze w 2001 roku John West z University of California w San Diego. W ten sam sposób wykorzystują ją zresztą również dziś żyjące słonie.
Pomysł ten zdecydowanie odrzuca William Sanders, specjalizujący się w ewolucji trąbowców badacz z University of Michigan. Jego zdaniem prawdziwa jest obecnie przyjmowana teoria, że trąba powstała, by zwierzęta mogły sięgać do pożywienia. A przeszkadzały im w tym ciężka czaszka oraz wystające ciosy.
Sanders potwierdza jednak, że dalecy kuzyni dzisiejszych słoni spędzali większość czasu w wodzie. Ale żadne z badanych przez amerykańskich i brytyjskich naukowców zwierząt nie jest bezpośrednim przodkiem słoni – podkreśla Sanders w rozmowie z "New Scientist".
Istnieje jednak więcej dowodów na "mokrą" historię ewolucji słoni. Świadczy o tym też budowa ich płuc – teoretycznie pozwalająca zwierzętom na nurkowanie. Anatomia zarodków słoni wykazuje zaś cechy charakterystyczne dla zwierząt wodnych (cechy te później zanikają).
Wcześniejsze analizy DNA dowiodły natomiast m.in., że słonie spokrewnione są z wodnymi diugoniami i manatami. Nie wiadomo jednak, co spowodowało, iż przodkowie słoni porzucili wodę i całkowicie przeszli na ląd. Jedna z hipotez – podaje BBC – mówi o ochłodzeniu i wysuszeniu bagien, co zmusiło zwierzęta do zmiany środowiska. – Jest jeszcze za wcześnie, by przesądzać, czy tak właśnie było – wyjaśnia Liu. – Mamy mnóstwo elementów tej układanki. Ale gdybyśmy znaleźli jeszcze jeden przykład słonia żyjącego w środowisku wodnym, hipoteza ta stałaby się bardzo przekonująca.
Jak piszą naukowcy w "PNAS", potwierdzenie teorii o "mokrej przeszłości" wymarłych kuzynów słoni byłoby możliwe, gdyby podobnym izotopowym badaniom poddano jeszcze starsze szczątki zwierząt z wczesnego oceanu.
