Rozrywka dla plebejuszy

100 lat temu odbyła się premiera polskiego filmu niemego „Ofiara namiętności". Jak wyglądała przed odzyskaniem niepodległości produkcja filmów?

Wiesław Kot:

Kino w Polsce dopiero raczkowało. Filmy robili amatorzy. Było mnóstwo trudności technicznych. Ruchomą kamerę wynalazł dopiero w 1909 r. Kazimierz Prószyński. Wcześniej aktorzy mieli kłopot z poruszaniem się w kadrze nieruchomej kamery, dlatego rysowano kredą na scenie granicę, której nie wolno im było przekroczyć.

Zamiast dźwięku były plansze z napisami...

Napisy były motorem filmu, bo podawały dialogi. Ale też opóźniały akcję, bo trzeba było po scenie pokazywać planszę z napisami. Dlatego aktorzy dużo gestykulowali, żeby ograniczać dialogi, machali rękami, grali w sposób nadekspresyjny.

Na początku nie było kin, gdzie pokazywano filmy?

W salach na zapleczu za restauracjami filmy oglądali bogatsi. Robotnicy oglądali za niewielkie pieniądze komedie w budach jarmarcznych.

Podobno oglądanie filmów było wtedy niebezpieczne...

Rzeczywiście, taśma filmowa była łatwopalna, często się zrywała i zapalała, co mogło prowadzić do pożaru. Tym łatwiej, że siedzenia były pokryte pluszem, kotary też były pluszowe, a budynki drewniane. Z czasem nauczono się organizować seanse tak, by na sali zawsze był strażak.

Przed 1918 rokiem zaborcy cenzurowali polskie filmy?

Nie wtrącali się do tego, bo filmy nie były ambitną sztuką i podejmowały zazwyczaj błahe tematy. Produkowano komedie i dramaty. Adaptowano powieści, na przykład „Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej czy „Gehennę" Heleny Mniszkówny. Ponadto kino nie miało takiego wpływu na społeczeństwo jak obecnie. Można powiedzieć, że nie cenzurowali, bo nie musieli.