Łączny deficyt sektora finansów publicznych w 2009 r. wyniósł 95,7 mld zł. Budżet państwa wygenerował 23,8 mld długu, a budżety jednostek samorządu terytorialnego – 13 mld zł. Z kolei według wstępnych danych za 2010 r. deficyt JST wzrósł do 14,6 mld zł, a dług budżetu państwa wyniósł aż 44,6 mld zł.
– Niezrozumiałe jest zatem, dlaczego Ministerstwo Finansów proponuje, aby ograniczanie deficytu sektora finansów publicznych realizować kosztem gmin, powiatów i województw. Zwłaszcza że deficyt samorządowy jest w całości związany z finansowaniem inwestycji koniecznych dla rozwoju kraju – zwraca uwagę Związek Miast Polskich.
Resort finansów proponuje stopniowe ograniczanie deficytów budżetowych JST o: 4 proc. w 2012 r., 3 proc. w 2013 r., 2 proc. w 2014 r. i o 1 proc. w 2015 r. i w latach kolejnych w stosunku do planowanych na te lata dochodów poszczególnych JST. Ponadto propozycja zakłada ograniczenie limitu długu tych jednostek od 2012 r. do 160 proc. długu w 2009 r. lub 140 proc. długu osiągniętego na koniec 2010 r. Te propozycje zostały ocenione jako nie do przyjęcia również przez Związek Gmin Wiejskich RP.
Co samorządowcy proponują w zamian? Przede wszystkim eliminację nieracjonalnych przepisów. Przykładów takich regulacji jest mnóstwo, chociażby rozporządzenie ministra finansów z 23 grudnia 2010 r. (DzU nr 252, poz. 1692), które poszerza katalog tytułów dłużnych, a ponadto uniemożliwia korzystanie przez samorządy z PPP. Innym są odgórnie, bo ustawowo narzucane gminom, ograniczenia możliwości pozyskiwania dochodów podatkowych i stałe ich ograniczanie. Obowiązująca od 17 lipca 2010 r. zmiana definicji budowli sieciowych pozbawiła gminy znacznej części wpływów z podatku od nieruchomości.
ZMP sprzeciwia się również przerzucaniu na samorządy coraz to nowych zadań do realizacji bez zagwarantowania odpowiednich środków finansowych. Zwłaszcza że ustawodawca wyeliminował przepisy gwarantujące gminom zwrot dochodów utraconych na skutek zmian ustaw i rozporządzeń. To te działania wpływają na wzrost deficytu w budżetach JST.
