Mikołaj Małecki: Do więzienia za 50 groszy kaucji z butelkomatu?

W Tarnowskich Górach mężczyzna nakleił na butelkę fałszywy kod i zwrócił ją w butelkomacie. Następnie poszedł do sklepu i próbował uzyskać zwrot 50 groszy z kaucji. Policja informuje, że grozi mu odpowiedzialność karna za oszustwo. Czy jednak rzeczywiście doszło do przestępstwa? To kwestia wysoce sporna.

Czytaj więcej

Rzecz o prawie

Mikołaj Małecki: Kiedy pirat drogowy godzi się na śmierć

Oczywiście, że nie każdy kierowca, który przekracza prędkość, dopuszcza się usiłowania zabójstwa. Chodzi o adekwatną ocenę prawną najbardziej szoku...

Nie można oszukać maszyny

Tarnogórska policja opisała zdarzenie na swojej stronie internetowej. Do zdarzenia doszło 9 marca 2026 r. Jak wskazano w komunikacie, po godzinie 10.00 na zgłoszenie zareagowali dzielnicowi, którzy pojechali na miejsce. Tam pracownik ochrony wskazał im 55 – letniego tarnogórzanina, który na butelkę po piwie, niepodlegającą w tym sklepie kaucji, przylepił kod kreskowy z innego piwa, a następnie wrzucił ją do butelkomatu. Maszyna flaszkę przyjęła, a mężczyzna wraz z potwierdzeniem zwrotu ruszył do kasy i w ten sposób oszukał sklep i jego pracowników. Wartość butelki to tylko 50 groszy, jednak mimo to może stanąć przed sądem, bo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem sklepu poprzez wprowadzenie w błąd jego pracownika co do zwrotu kaucji. Tym samym, jak czytamy, naraził się na odpowiedzialność karną, a zgodnie z kodeksem grozić mu może nawet do 2 lat więzienia.

Komunikat policji nie jest jednak precyzyjny, ponieważ nie wiemy dokładnie, w jaki sposób klient próbował odzyskać 50 groszy z kaucji. Gdyby podszedł do kasy samoobsługowej i próbował odliczyć tę kwotę od ceny kupowanych produktów, o oszustwie nie mogłoby być mowy. Powód? Działania na kasie samoobsługowej nie stanowią oszustwa w kodeksowym sensie. Nie można bowiem oszukać kasy samoobsługowej. Obecnie sądy orzekają już wprost w tym kierunku, po zmianie linii orzeczniczej, do której doszło w 2021 roku wskutek analiz publikowanych przeze mnie na portalu „Dogmaty Karnisty”.

Oczywiście nie da się również oszukać butelkomatu, który jest jedynie maszyną. Można natomiast kogoś, kto posiada zdolność poznawczą, rozumie rzeczywistość i w wyniku wprowadzenia w błąd podejmuje decyzję niekorzystną z punktu widzenia mienia. Konieczna jest zatem interakcja klienta z pracownikiem sklepu odpowiedzialnym za wypłatę gotówki z kaucji, aby w ogóle można było mówić o oszustwie.

Usiłowanie oszustwa. Jakie przesłanki trzeba spełnić? 

W materiałach prasowych można znaleźć więcej informacji o zdarzeniu z Tarnowskich Gór. Portal Fakt.pl cytuje wypowiedzi oficera prasowego miejscowej policji. Najpierw pana zaczął obserwować pracownik ochrony, gdy ten manipulował przy butelkomacie. „Gdy mężczyzna podszedł do kasy i zaprezentował kwit, że wrzucił butelkę, która niekoniecznie mogła tam się znajdować, pracownicy wydobyli ją z butelkomatu” – powiedział rzecznik policji. Załóżmy zatem, że chodziło o kasę obsługiwaną przez konkretnego pracownika, którego próbowano wprowadzić w błąd.

Taka interakcja między klientem a pracownikiem odpowiedzialnym za zwrot kaucji może stanowić podstawę do rozważania, czy doszło do oszustwa. Nie ma znaczenia ochroniarz, którego zadaniem jest jedynie pilnowanie, czy klienci nie popełniają czynów zabronionych – nie rozporządza on mieniem. Osobą dysponującą gotówką jest pracownik sklepu, który ją wypłaca. Jeżeli zostanie wprowadzony w błąd i dojdzie do wydania nienależnych pieniędzy na podstawie nieprawdziwego potwierdzenia z butelkomatu, można mówić o dokonanym oszustwie.

W opisanej sytuacji jednak – jak wynika z relacji – do tego nie doszło. Skoro pracownicy zorientowali się, że mężczyzna wrzucił do butelkomatu niewłaściwą butelkę i nie wypłacili kaucji, nie zostały spełnione wszystkie znamiona oszustwa. Można mówić co najwyżej o usiłowaniu jego popełnienia.

Czytaj więcej

Rzecz o prawie

Mikołaj Małecki: Napisanie dobrego prawa trwa

Walka z patostreamingiem nie powinna zamienić się w patolegislację.

Czy w ogóle doszło do przestępstwa?

Zdarzenie zakwalifikowano jako oszustwo mniejszej wagi (art. 286 § 3 k.k.). Wiemy już, że taka kwalifikacja prawna jest problematyczna – oszustwo nie zostało dokonane. Co najwyżej można mówić o jego usiłowaniu i tak powinna ewentualnie brzmieć kwalifikacja prawna czynu. O ile w ogóle mielibyśmy do czynienia z przestępstwem.

Wypadek mniejszej wagi w kodeksie karnym oznacza sytuację, w której przestępstwo charakteryzuje się niższym stopniem społecznej szkodliwości. Aby jednak w ogóle mówić o przestępstwie, jego społeczna szkodliwość nie może być znikoma. Tymczasem kodeks karny stanowi wyraźnie: „Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma” (art. 1 § 2 k.k.).