Polki coraz bardziej aktywne na rynku pracy

Pomimo stagnacji i niepewności w gospodarce aktywność zawodowa Polaków bije rekordy. To głównie zasługa kobiet, wśród których już ponad połowa pracuje.

Aktualizacja: 29.11.2023 06:01 Publikacja: 29.11.2023 03:00

Polki coraz bardziej aktywne na rynku pracy

Foto: Adobe Stock

Coraz częściej już nie tylko matki Polki, ale specjalistki, menedżerki, a także nauczycielki, lekarki czy sprzedawczynie. Najnowsze dane GUS z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) za III kwartał tego roku pokazują nowe rekordy tej aktywności, jak również zatrudnienia wśród Polaków. Widać je szczególnie wśród kobiet – we wrześniu br. po raz pierwszy od czasu przemian rynkowych odsetek pracujących pań przekroczył 50 proc., przy 51,5-proc. wskaźniku ich aktywności zawodowej.

Jak zwracają uwagę eksperci GUS, chociaż wskaźnik zatrudnienia wśród mężczyzn nadal jest sporo wyższy (w III kwartale wyniósł 64 proc.), to zarówno w ujęciu kwartalnym, jak też w porównaniu rok do roku jego szybszy wzrost widać wśród kobiet. I to trzykrotnie szybszy, bo o 0,9 pkt proc. Jeszcze wyraźniej widać to w danych liczbowych – podczas gdy w ostatnim roku liczba pracujących mężczyzn zwiększyła się o 35 tys., to liczba zatrudnionych kobiet wzrosła o 148 tysięcy, do 7,76 miliona.

Drożyna aktywizuje...

Urszula Kryńska, ekonomistka PKO Banku Polskiego, zwraca uwagę na długoterminowy trend widoczny od czasu pandemii; chociaż obserwowana w ostatnich latach poprawa na rynku pracy ma szeroki zakres, to aktywność zawodowa kobiet poprawiała się silniej niż aktywność mężczyzn. W porównaniu z dołkiem w II kwartale 2020 r. (w czasie pierwszego lockdownu) stopa aktywności kobiet zwiększyła się o 4,4 pkt proc., podczas gdy mężczyzn o 1,9 pkt proc.

Prof. Jacek Męcina, wykładowca UW i doradca zarządu Konfederacji Lewiatan, jest przekonany, że za wzrostem aktywności zawodowej kobiet stoją dwa czynniki związane z finansami – po pierwsze, drożyzna, która mocno zdewaluowała wartość świadczenia 500+ (początkowo zniechęcało ono część kobiet do pracy) i zmusiła wiele osób do szukania dodatkowych dochodów, a po drugie, wzrost minimalnego wynagrodzenia, który zwiększył atrakcyjność pracy.

Czytaj więcej

Kobiety na kluczowych stanowiskach. Polska na tle Europy

Również prof. Maria Drozdowicz-Bieć, ekonomistka z SGH, wiąże wzrost aktywności zawodowej Polek ze wzrostem kosztów życia wzmocnionym przez wysoką inflację, która uderzyła w realne dochody gospodarstw domowych. – Z drugiej zaś strony niedobór rąk do pracy zmusił pracodawców z wielu branż do szerszego otwarcia się na kobiety – zaznacza ekonomistka.

Nadal jednak aktywność zawodowa kobiet (podobnie jak wskaźnik ich zatrudnienia) jest znacząco niższa niż w przypadku mężczyzn, szczególnie wśród najmłodszych pań (poniżej 25 lat), wśród których wiele studiuje, oraz wśród najstarszych osób.

– To jedna z przyczyn luki w aktywności zawodowej, jaka występuje pomiędzy Polską i europejskimi liderami w tym zakresie, czyli Szwecją i Holandią – zaznacza Urszula Kryńska i dodaje, że przyczyną słabszej aktywności Polek jest m.in. niższy formalny wiek emerytalny – dane GUS potwierdzają, że jest to granica, po której aktywność zawodowa kobiet wyraźnie spada.

Zbyt młode emerytki

Jak przypominają eksperci Polskiego Instytutu Ekonomicznego, o ile w ubiegłym roku w Polsce 24,4 proc. kobiet w wieku 60–64 lata było aktywnych zawodowo, o tyle średnia dla krajów Unii wynosiła wtedy 44,4 proc. Nie zawsze też przejście na emeryturę w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego jest w pełni niezależną decyzją kobiety – bywa, że jest to sytuacja wymuszona i działająca na jej niekorzyść.

Według PIE istotnym czynnikiem, który pozwoliłby na wykorzystanie potencjału kobiet, byłaby likwidacja barier utrudniających starszym osobom kontynuowanie aktywności zawodowej. Bardzo ważna jest ta aktywność w przypadku pracowników w wieku okołoemerytalnym (55–59 lat), która wśród kobiet w ostatnich latach wyraźnie się poprawia. Podczas gdy w 2005 r. współczynnik aktywności zawodowej Polek w tej grupie wiekowej wynosił niespełna 27 proc., to w 2022 r. sięgnął już 70 proc.

Poprawie tych wskaźników sprzyja, i będzie sprzyjać, wysoki poziom wykształcenia kobiet. W Polsce na 100 absolwentów przypada aż 187 absolwentek. Jest to znacznie powyżej średniej w Unii Europejskiej, wynoszącej 134,2 – przypominał tegoroczny raport Kongresu Kobiet.

Zdaniem ekonomistki PKO BP widać też przestrzeń do poprawy zatrudnienia kobiet w wieku 20–40 lat, których aktywność ograniczają m.in. obowiązki rodzinne.

Rodzinne obowiązki

Obciążenie obowiązkami opiekuńczymi ogranicza aktywność zawodową bardzo wielu kobiet. Widać to w badaniu BAEL; w III kwartale tego roku obowiązki rodzinne jako przyczynę bierności zawodowej wskazało 12,7 proc. kobiet i 1,8 proc mężczyzn. – Rosnące wynagrodzenia, szczególnie na dole rozkładu płac, oraz upowszechnienie opieki instytucjonalnej nad dziećmi i osobami starszymi sprzyjałyby dalszemu wzrostowi aktywności zawodowej kobiet – ocenia Kryńska.

Z drugiej strony aktywność zawodową kobiet ułatwia malejąca liczba urodzin, będąca także efektem malejącej liczby kobiet w wieku rozrodczym. Jak wynika z danych GUS, ten rok przyniósł kolejny spadek: w ciągu trzech kwartałów urodziło się u nas niespełna 210 tys. dzieci – o 25 tys. mniej niż rok wcześniej. Mniejsza liczba dzieci to mniej obowiązków opiekuńczych, ale też rosnące niedobory na rynku pracy.

Jak przewiduje Iga Magda, profesorka SGH i wiceprezeska Instytutu Badań Strukturalnych, luka w zatrudnieniu kobiet i mężczyzn będzie się wyrównywać, tym bardziej że wysoki poziom wykształcenia Polek sprzyja ich aktywizacji. Również w czasach przyspieszonego rozwoju sztucznej inteligencji. – Coraz bardziej będą potrzebne tzw. miękkie umiejętności, które u kobiety są z reguły lepiej rozwinięte – zaznacza ekspertka IBS.

Aneta Kiełczewska, zastępczyni kierownika zespołu ekonomii behawioralnej, PIE

Aktywność zawodowa w Polsce – zarówno kobiet, jak i mężczyzn – od dłuższego czasu sukcesywnie rośnie. Z kolei bierność zawodowa części kobiet wciąż jest powiązana z tym, że to one pełnią w rodzinach stereotypowo przypisane im role – zajmowanie się domem, opieka nad dziećmi lub innymi osobami, np. starszymi rodzicami. Rosnące wskaźniki aktywności zawodowej i zatrudnienia kobiet mogą być więc odzwierciedleniem przemian społecznych w kierunku bardziej partnerskiego modelu rodziny. Promowanie równego podziału obowiązków rodzinnych między kobietami a mężczyznami może być czynnikiem, który będzie miał wpływ na dalszy wzrost aktywności zawodowej kobiet. 

Coraz częściej już nie tylko matki Polki, ale specjalistki, menedżerki, a także nauczycielki, lekarki czy sprzedawczynie. Najnowsze dane GUS z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) za III kwartał tego roku pokazują nowe rekordy tej aktywności, jak również zatrudnienia wśród Polaków. Widać je szczególnie wśród kobiet – we wrześniu br. po raz pierwszy od czasu przemian rynkowych odsetek pracujących pań przekroczył 50 proc., przy 51,5-proc. wskaźniku ich aktywności zawodowej.

Pozostało 92% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Rynek pracy
Groźne wypalenie kierowników
Materiał Promocyjny
Elektrownie jądrowe to naturalny dla Warty obszar zainteresowań
Rynek pracy
Zawirowania, ale nie załamanie polskiego rynku pracy po wybuchu wojny w Ukrainie
Rynek pracy
Nie tylko wojna, ale też szanse na lepszą pracę skłaniały do wyjazdu z Ukrainy
Rynek pracy
Międzynarodowy koncern zwalnia pracowników. Inspekcja Pracy zapowiada kontrolę
Rynek pracy
Kobietom wciąż trudno skruszyć szklany sufit w finansach
Rynek pracy
Solidne podwyżki wynagrodzeń. Rynek pracy jest rozgrzany