Z tego artykułu dowiesz się:

  • W jaki sposób zmieni się proces pozyskiwania informacji przez ZUS.
  • Jakie założenia przyświecają wprowadzeniu nowych regulacji.
  • Jakie dane mają zostać objęte nowym mechanizmem udostępniania.
  • Jakie są opinie ekspertów na temat zmian.

ZUS miałby zyskać nowe uprawnienia za sprawą zmian w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej oraz niektórych innych ustaw. Projekt nowych regulacji ma być obecnie na etapie konsultacji wewnętrznych w Ministerstwie Finansów.

ZUS zyska nowe uprawnienia. Czemu mają służyć?

Z informacji portalu Prawo.pl wynika, że przygotowywana jest zmiana przepisów, dzięki której ZUS mógłby samodzielnie, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pozyskiwać dane Polaków zgromadzone w bazie Krajowej Administracji Skarbowej. Wykorzystywano by je przy prowadzeniu indywidualnych spraw.

Aktualnie dane z tej bazy udostępniane są przez Szefa KAS wyłącznie na żądanie ZUS i tylko w określonych sytuacjach, na przykład w celu weryfikacji własnych danych ZUS lub do opracowania aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych. Aby je uzyskać organ musi złożyć wniosek do Krajowej Administracji Skarbowej.

– ZUS już dziś może występować o tego typu dane w indywidualnych sprawach w związku z prowadzonymi postępowaniami. Z projektu wynika, że zyska łatwy, bo zautomatyzowany, dostęp do szerokiego zakresu danych o płatnikach – komentuje w rozmowie z portalem Prawo.pl Magdalena Januszewska, radca prawny, specjalizująca się w sprawach z zakresu prawa pracy i zabezpieczeń społecznych.

Jak miałyby się zmienić przepisy? Chodzi o ten zapis

Portal Prawo.pl dotarł do projektu ustawy. Jak podaje serwis, kluczowy jest jeden nowy zapis w projekcie ustawy. Zgodnie z dodanym art. 52Ab:

"Szef Krajowej Administracji Skarbowej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań ustawowych, o których mowa w art. 68 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2026 r., poz. 199), dane i informacje zgromadzone w systemach teleinformatycznych Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (ust. 1)."

Jak stanowi ust. 2, te dane i informacje będą udostępniane w drodze teletransmisji danych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego bez konieczności składania każdorazowo wniosków o udostępnienie. Szczegółowe warunki techniczne ma określać porozumienie zawarte pomiędzy Szefem KAS a ZUS.

"Proponowane brzmienie art. 52ab ustawy o KAS ma na celu zapewnienie możliwości pozyskiwania przez ZUS danych udostępnianych z zasobów informacyjnych KAS bez konieczności każdorazowego składania wniosku o udostępnienie danych" – wyjaśnia w uzasadnieniu Ministerstwo Finansów.

Jakie dane mógłby sprawdzać ZUS? Zakres jest szeroki

Dane z bazy KAS, do których dostęp uzyskałby ZUS obejmują szeroki zakres informacji podatkowych, m.in.:

  • czy w dokumentach wykazywany był przychód, dochód, strata, podatek zerowy, koszty uzyskania – dane o wysokości, w tym VAT
  • wysokość nadpłaty/zwrotu/podatek zerowy z tytułu podatku dochodowego/VAT wraz z terminem zwrotu
  • zgłoszone rachunki bankowe

Tego typu informacje miałyby pomóc ZUS skuteczniej dochodzić należności. Jak wyjaśnia w uzasadnieniu Ministerstwo Finansów, rezultatem działań ma być m.in. zmniejszenie zakresu obowiązków informacyjnych klientów wobec ZUS oraz zapewnienie dostępu do danych z wybranymi instytucjami państwowymi w celu zwiększenia efektywności realizacji zadań publicznych i poprawy efektywności działania administracji państwowej.

Oceny proponowanych zmian. Eksperci są sceptyczni

Eksperci, z którymi rozmawiał portal Prawo.pl, przyznają, że proponowane zmiany mogą budzić wątpliwości.

– Zakres danych, które będą udostępniane przez KAS innym instytucjom, daleko wykracza poza to, co jest im niezbędnie potrzebne dla załatwienia spraw osób zainteresowanych związanych z ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym – uważa Przemysław Hinc, doradca podatkowy i członek zarządu w kancelarii PJH Doradztwo Gospodarcze.

– Niewątpliwie ZUS uzyska w ten sposób wygodny dostęp do szerokiego zakresu danych. Nie będzie przy tym musiał występować z wnioskami o ich udostępnienie, co znacznie przyspieszy ich pozyskanie – mówi mec. Magdalena Januszewska. – Trudno dzisiaj przewidzieć, jak w praktyce będzie wyglądało stosowanie tego przepisu, bo zapewne wymagać to będzie ustaleń między ZUS i KAS. Można się jednak spodziewać, że będzie to narzędzie szeroko stosowane w postępowaniach prowadzonych przez ZUS – dodaje ekspertka.