Obrona ojczyzny najważniejsza, także pod kątem finansów. Ma ustawową podstawę prawną

Po tym, jak prezydent Karol Nawrocki odmówił podpisania ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE, rząd zapowiedział, że i tak skorzysta z tego unijnego programu na finansowanie armii. W konsekwencji pojawiły się głosy ze strony opozycji, że byłoby to działanie naruszające konstytucję, a premier i członkowie rządu mogliby za to stanąć przed Trybunałem Stanu. Czy rzeczywiście tak by było? Sprawdziliśmy właściwe przepisy i zapytaliśmy o zdanie konstytucjonalistów.

Program SAFE (ang. Security Action For Europe) ma swoją podstawę w unijnym rozporządzeniu Rady (UE) 2025/1106 z 27 maja 2025 r. Obowiązuje ono bezpośrednio.

Rząd, wobec prezydenckiego weta, chce zaciągnąć pożyczkę, opierając się na art. 45a ustawy o obronie Ojczyzny. Przepis ten pozwala Bankowi Gospodarstwa Krajowego na zaciąganie zobowiązań finansowych na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Jednak gdyby umowa międzynarodowa dotycząca pożyczki przyniosła „znaczne obciążenie państwa pod względem finansowym”, to według art. 89 Konstytucji RP, na na taką umowę powinien zgodzić się Sejm, uchwalając odpowiednią ustawę ratyfikacyjną.

Są przepisy o finansowaniu obronności. Wystarczy ich przestrzegać.

– Jeśli tylko rząd wykorzysta istniejące przepisy dotyczące finansowania armii i będzie ich przestrzegał w procedurze zaciągania i spłaty, to nie ma mowy o naruszeniu konstytucyjnych reguł dotyczących finansów publicznych – twierdzi prof. Sławomir Patyra, konstytucjonalista z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. I przypomina, że poprzedni rząd też zaciągał pożyczki na finansowanie armii, a były to pożyczki z USA i Korei Południowej.

– Pojawiają się tu zarzuty o warunkowość, czyli przekazanie pewnych kompetencji decyzyjnych poza nasz kraj. Ale w dzisiejszej sytuacji międzynarodowej ja wolę nawet dyskusyjną warunkowość, niż rakiety wrogich państw spadające na nasze głowy – mówi prof. Patyra.

Z kolei prof. Andrzej Jackiewicz z Uniwersytetu w Białymstoku tłumaczy, jaki jest charakter art. 89 ust. 1 konstytucji, który wymaga ustawowej ratyfikacji kosztownych dla państwa międzynarodowych zobowiązań. Jak wskazuje ekspert, nie w każdym przypadku takie zobowiązanie wymaga umowy międzynarodowej.

– Program SAFE to program Unii Europejskiej, a Polska przekazała tej organizacji międzynarodowej część swoich kompetencji w trybie art. 90. konstytucji, czyli na mocy tzw. klauzuli europejskiej. Oznacza to między innymi, że unijne rozporządzenia, także to dotyczące programu SAFE, nie wymagają dodatkowych działań w postaci ratyfikacji. Nadają się do wdrożenia na mocy stosownych przepisów krajowych – uważa prof. Jackiewicz. I wskazuje ustawę o obronie Ojczyzny jako właściwą dla pożyczek na cele obronności.

Czytaj więcej

Wojsko

Weto Karola Nawrockiego ws. programu SAFE. Czy Polacy stanęli po stronie prezydenta?

Jak oceniasz weto prezydenta Karola Nawrockiego w sprawie ustawy dotyczącej unijnego programu SAFE? - takie pytanie otrzymali uczestnicy sondażu IB...

– Można się zatem zastanawiać, czy ze względu na specyfikę tego programu nie należałoby uchwalić osobnej ustawy dla jego realizacji, ale nie wydaje się to konieczne – konkluduje prof. Jackiewicz.

Nieco inaczej odczytuje art. 89 ust. 1 konstytucji prof. dr hab. Ryszard Piotrowski, konstytucjonalista z Uniwersytetu Warszawskiego. – Przepis ten wyklucza przekazanie kompetencji w tym zakresie, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 listopada 2010 r. – zauważa ekspert. Wskazany przez niego wyrok (sygn. K 32/09) dotyczył traktatu lizbońskiego i ewentualnej jego kolizji z wolą polskiego parlamentu.