Von der Leyen przedstawia plan na kolejny rok. Europa ma być bardziej samodzielna

Wypowiedź szefowej KE skrytykował m.in. europoseł Stanisław Tyszka.

– To, co pani dziś zrobiła, jest haniebne. Zasłania się pani ukraińskimi dziećmi, żeby dalej pompowac miliardy euro w korupcyjną czarną dziurę. Bo tym jest dzisiejsza Ukraina, gdzie tylko w ostatnim roku zarzuty korupcyjne usłyszeli ludzie z najwyższego szczytu władzy: minister sprawiedliwości, wicepremier, prawa ręka Zełenkiego – Jermak. Do tego państwa Europa wysłała już ponad 200 mld euro – powiedział Tyszka.

Jak dodał, Komisja Europejska umie wszystko opodatkować, wszystkiego zakazać, nie potrafi tylko jednego: zostawić firmy i ludzi w spokoju i pozwolić im pracować.

– Mniej ideologii, więcej pragmatyzmu – zaapelował. – Zawieście ETS i ETS2 i ani jednego euro więcej dla skorumpowanej Ukrainy, która czci ludobójców z UPA – dodał.

Wiceszef MSWiA Maciej Duszczyk pozytywnie ocenił zapowiedź Ursuli von der Leyen dotyczącą nowych europejskich ram reagowania kryzysowego w sprawie migracji.

– To jest dokładnie to, o co zabiegaliśmy – powiedział w rozmowie z RMF FM.

Nowy mechanizm ma pozwalać państwom UE na czasowe odstępstwa od standardowych procedur w sytuacjach wyjątkowej presji migracyjnej, zwłaszcza gdy masowy napływ migrantów jest organizowany i wykorzystywany jako narzędzie nacisku.

Jak ustaliła korespondentka RMF FM Katarzyna Szymańska-Borginon, Polska od kilku tygodni zabiegała o możliwość stosowania w UE rozwiązań podobnych do tych obowiązujących na granicy z Białorusią, w tym czasowego zawieszania prawa do składania wniosków o azyl. Szczegóły nowych ram mają dopiero zostać wypracowane.

Teraz rozpocznie się dyskusja.

Ursula von der Leyen zapowiedziała utworzenie nowego Kongresu Europy. Inicjatywa ma nawiązywać do kongresu z 1948 r., podczas którego przedstawiciele europejskiego życia intelektualnego i politycznego debatowali nad przyszłością współpracy na kontynencie.

Nowy kongres ma zostać zorganizowany w związku z przypadającą w przyszłym roku 70. rocznicą podpisania traktatów rzymskich. Do udziału mają zostać zaproszeni m.in. pisarze, artyści, naukowcy, przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego i obywatele z całej Europy.

– Potrzebujemy naszych najwybitniejszych umysłów z całej Unii i całego kontynentu – powiedziała von der Leyen. Jak dodała, ich zadaniem będzie stworzenie wizji Europy zdolnej inspirować kolejne pokolenie.

Przewodnicząca KE przypomniała, że Unia powstała jako projekt pokoju po dekadach konfliktów między europejskimi państwami. – Narody, które przez tak długi czas prowadziły ze sobą wojny, połączyły siły, by zbudować wspólne przeznaczenie: pokój, dobrobyt, demokrację i wolność – mówiła.

Von der Leyen podkreśliła, że każda kolejna generacja Europejczyków rozwijała dorobek poprzedniej. – Krok po kroku. Kamień po kamieniu – powiedziała. Dodała, że różnorodność i różnice między państwami pozostają częścią europejskiej tożsamości. – To właśnie czyni Europę naszą Europą. Naszym wspólnym domem.

Ursula von der Leyen zapowiedziała, że Komisja Europejska przedstawi wkrótce mapy drogowe dla najbardziej zaawansowanych państw kandydujących do UE. Wskazała Ukrainę, Mołdawię i kraje Bałkanów Zachodnich.

– Ich przyszłość jest w naszej Unii – powiedziała. Podkreśliła jednak, że proces rozszerzenia pozostanie oparty na spełnianiu kryteriów, a poszanowanie europejskich wartości nie podlega negocjacjom.

Przewodnicząca KE odniosła się też do pogrzebu Ratka Mladića w Belgradzie. – Na gloryfikowanie zbrodniarzy wojennych nie ma miejsca w Unii Europejskiej – stwierdziła.

Dodała, że wszystkie ofiary wojen w byłej Jugosławii zasługują na pamięć, a ich rodziny na współczucie. – Jako Unia bronimy prawdy, sprawiedliwości i naszych wartości – podkreśliła.

Ursula von der Leyen zapowiedziała unijny „Kids Act”, który ma ograniczyć dostęp dzieci do mediów społecznościowych. Według propozycji dzieci poniżej 13 lat nie mogłyby korzystać z social mediów, a osoby poniżej 15 lat nie mogłyby mieć własnych, samodzielnych kont.

Nastolatkowie w wieku 13–14 lat mieliby korzystać wyłącznie z ograniczonych kont zakładanych i nadzorowanych przez rodziców. Dla użytkowników od 15 do 18 lat platformy miałyby obowiązek stosowania specjalnych zabezpieczeń.

Von der Leyen mówiła też o skutkach nadmiernego korzystania ze smartfonów: problemach ze snem, lęku i samookaleczeniach. Przywołała historię 14-letniej Oléi z Belgii, która miesiąc wcześniej odebrała sobie życie po doświadczeniu przemocy w internecie.

– Nie musimy akceptować uzależniających mechanizmów ani tego, że dzieci są wciągane w coraz bardziej skrajne treści – powiedziała.

Zapowiedziała również odwrócenie ciężaru dowodu: to platformy mają wykazywać, że są bezpieczne dla nieletnich. – To my ustalamy zasady, nie wielkie firmy technologiczne – podkreśliła.

Ursula von der Leyen ostrzegła przed dezinformacją, zagraniczną ingerencją, propagandą wyborczą i deepfake’ami, które mają podważać zaufanie do demokratycznych instytucji i wolnych mediów. Nazwała te działania „wojną poznawczą”.

Zapowiedziała dalsze wzmacnianie Centrum Odporności Demokratycznej, które ma pomagać państwom UE wykrywać takie zagrożenia i na nie reagować.

Przewodnicząca KE odniosła się też do sytuacji na Węgrzech. – Węgrzy wzięli swoją przyszłość we własne ręce. Wybrali demokrację. Wybrali Europę – powiedziała, wskazując na zmiany dotyczące praworządności, walki z korupcją i praw podstawowych.

Von der Leyen zapowiedziała również, że w kolejnym wieloletnim budżecie UE dostęp do funduszy ma być jeszcze mocniej powiązany z przestrzeganiem praworządności i praw podstawowych.

Ursula von der Leyen zapowiedziała nowy europejski mechanizm reagowania kryzysowego na sytuacje na granicach UE, zwłaszcza gdy migracja jest celowo wykorzystywana jako narzędzie presji.

– Wszystkie nasze granice zewnętrzne są granicami europejskimi. Ceuta jest Hiszpanią. Ceuta jest Europą – powiedziała.

Przewodnicząca KE zapowiedziała też dalsze wzmacnianie Frontexu i przyspieszenie powrotów migrantów. – To my, Europejczycy, decydujemy, kto przyjeżdża do naszej Unii i na jakich warunkach – podkreśliła.

Von der Leyen powiedziała też, że głębokie cierpienie ludności Gazy oraz niekontrolowana przemoc izraelskich osadników na Zachodnim Brzegu mocno poruszyły Europejczyków. Przewodnicząca Komisji Europejskiej skrytykowała też decyzję izraelskiego rządu o kontynuowaniu projektu osiedla E1, który określiła jako nielegalny i „nie do przyjęcia”.

Przypomniała, że już w ubiegłym roku proponowała podjęcie przez UE konkretnych działań wobec sytuacji na Bliskim Wschodzie. Przyznała jednak, że państwa członkowskie nie zdołały zbudować większości potrzebnej do przyjęcia wspólnego stanowiska. Część krajów zdecydowała się działać samodzielnie, inne nadal rozważają takie kroki.

– Kiedy Europa jest podzielona, nie może zmienić biegu wydarzeń – powiedziała von der Leyen. Jak oceniła, nadchodzące miesiące będą dla regionu szczególnie ważne.

Przewodnicząca KE podkreśliła jednocześnie skalę europejskiej pomocy dla Palestyńczyków. Według niej Europa przekazała więcej wsparcia niż ktokolwiek inny. W ramach grupy darczyńców dla Palestyny i inicjatywy Team Gaza zgromadzono 65 delegacji, a łączne deklaracje pomocy na odbudowę Gazy i wsparcie nowoczesnej Autonomii Palestyńskiej sięgnęły blisko 1 mld euro.

Von der Leyen zaznaczyła, że Europa popiera prawo Izraela do samoobrony, ale jednocześnie Palestyńczycy mają takie samo prawo do życia w bezpieczeństwie i godności.

– Rolą Europy jest podtrzymywanie przy życiu perspektywy rozwiązania dwupaństwowego – powiedziała.

Szefowa KE zapowiedziała pomoc humanitarną, wzmocnienie ukraińskiej energetyki i systemów ogrzewania oraz dalsze wzmacnianie obrony powietrznej.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej poinformowała też o zakupie amerykańskich rakiet Patriot i planach budowy wspólnie z Ukrainą tańszego, modułowego systemu obrony przeciwrakietowej. Jego kluczowym elementem ma być projekt Freyja, łączący ukraińskie doświadczenia bojowe z europejską technologią i możliwościami produkcyjnymi.

UE ma również zaostrzyć presję sankcyjną na Rosję, przede wszystkim przez skuteczniejsze egzekwowanie już obowiązujących restrykcji i zamykanie sposobów ich obchodzenia.

Von der Leyen mówiła też o rosyjskich atakach na ukraińskie miasta. „To nie jest tylko wojna. To celowa strategia terroru” – powiedziała.

Na koniec przywołała historię ukraińskiej gimnastyczki Saszy. Gdy miała sześć lat, rosyjska rakieta uderzyła w jej dom. Dziewczynka została wydobyta spod gruzów, spędziła dwa tygodnie w śpiączce i straciła lewą nogę. Siedem miesięcy później wróciła jednak na salę gimnastyczną z protezą i zaczęła ponownie zdobywać medale.

Tego lata Sasza wyruszyła w „Dance of Freedom Tour”, występując m.in. w Paryżu, Nowym Jorku, Rio de Janeiro i Tokio, by opowiadać o ukraińskiej odporności i walce o wolność. Podczas przemówienia pojawiła się także w Parlamencie Europejskim.

„Jesteś wielką inspiracją dla nas wszystkich” – powiedziała von der Leyen. „Slava Ukraini!”

Szefowa KE podkreśliła, że Europa szykuje nową strategię bezpieczeństwa w odpowiedzi na rosnące zagrożenia hybrydowe i działania Rosji. Wśród propozycji znalazł się m.in. mechanizm określany jako „europejski artykuł 4”, który miałby uruchamiać wspólną reakcję państw UE na poważne incydenty poniżej progu zbrojnej agresji.

Zapowiedziała też prace nad Europejską Radą Bezpieczeństwa z udziałem m.in. Ukrainy, Wielkiej Brytanii, Norwegii i Kanady oraz nowy instrument wspierający rozwój strategicznych zdolności obronnych Europy.

– Europa będzie bronić każdego metra kwadratowego swojego terytorium – powiedziała w wystąpieniu.

Unia Europejska chce mocniej połączyć swój rynek z Kaukazem Południowym i Azją Centralną. Ursula von der Leyen zapowiedziała nowy projekt infrastrukturalny w ramach tzw. Korytarza Środkowego.

– Ogłaszam dziś nowy międzynarodowy projekt połączeń. Bezpośrednio połączy Kaukaz Południowy i Azję Centralną z rynkiem europejskim – powiedziała przewodnicząca Komisji Europejskiej.

UE chce zmobilizować na ten cel do 12 mld euro inwestycji publicznych i prywatnych w ramach programu Global Gateway. Celem jest dywersyfikacja szlaków transportowych, potrojenie wymiany handlowej i skrócenie czasu przewozu towarów do 2030 r.

Von der Leyen podkreśliła też, że UE ma już umowy handlowe z ponad 80 państwami. W tym roku podpisała porozumienia o wolnym handlu m.in. z Indiami, Mercosurem, Meksykiem, Australią i Indonezją.

Sztuczna inteligencja może poprawić jakość pracy i pomóc pracownikom lepiej wykorzystywać swoje umiejętności, ale korzyści z niej nie rozkładają się równo – mówiła Ursula von der Leyen podczas orędzia o stanie Unii.

Zwróciła uwagę zwłaszcza na młodych ludzi, którzy mają coraz większe problemy z wejściem na rynek pracy. – Sztuczna inteligencja musi pomagać rozwijać umiejętności, poprawiać jakość miejsc pracy i dawać pracownikom uczciwą szansę – podkreśliła.

Komisja Europejska chce do końca roku przedstawić akt o jakości miejsc pracy. Von der Leyen zapowiedziała też Europejskie Porozumienie w sprawie Opieki, które ma odpowiadać na problemy wynikające ze zmian demograficznych.

Przypomniała również o propozycji pierwszego unijnego aktu mieszkaniowego, który ma ograniczać skutki najmu krótkoterminowego i spekulacji mieszkaniowej.

– Opieka nie jest przywilejem. Mieszkanie nie jest przywilejem. To prawa – powiedziała.

Von der Leyen mówiła też o prawach kobiet. Ostrzegła, że część środowisk chce cofnąć Europę do czasów, w których kobiety były traktowane jak obywatele drugiej kategorii.

– Kobiety są tutaj i zostaną. Będziemy każdego dnia bronić naszych wartości – podkreśliła.

Zapowiedziała też, że wspólnie z przewodniczącym Rady Europejskiej António Costą zorganizuje szczyt poświęcony Europejskiemu Filarowi Praw Socjalnych.

– Czasy się zmieniają, technologie się zmieniają, ale nasze wartości nie. W Europie człowiek zawsze będzie na pierwszym miejscu – zakończyła.

Europa musi zwiększyć własne moce obliczeniowe i inwestować w rodzime firmy zajmujące się sztuczną inteligencją – przekonywała Ursula von der Leyen. Jej zdaniem stawką jest technologiczna niezależność Europy i bezpieczeństwo.

– Musimy pozostać w tym wyścigu, ponieważ ma to kluczowe znaczenie dla naszej niezależności – mówiła przewodnicząca Komisji Europejskiej.

Von der Leyen podkreśliła, że Europa nie musi wygrywać wyłącznie w tworzeniu najbardziej zaawansowanych modeli AI. Jej przewagą może być wykorzystanie sztucznej inteligencji w realnej gospodarce: przemyśle, ochronie zdrowia, rolnictwie, energetyce, transporcie oraz sektorze obronnym.

Jako przykład podała diagnostykę raka piersi. Jej zdaniem AI może pomóc wcześniej wykrywać nowotwory, ale powinna wspierać lekarzy, a nie ich zastępować.

Komisja chce skoncentrować się na pięciu sektorach: zdrowiu, transporcie, branży rolno-spożywczej, zaawansowanej produkcji oraz sektorze obronnym i kosmicznym. Nowe inicjatywy w tych obszarach mają zostać ogłoszone w listopadzie.

Von der Leyen zaznaczyła też, że europejska AI ma być bardziej odpowiedzialna, tańsza, mniej energochłonna i pozostawać pod kontrolą człowieka.

Europa musi działać szybciej i ograniczyć biurokrację – przekonywała Ursula von der Leyen. Wskazała, że tempo wydawania zezwoleń, podejmowania decyzji o przyłączeniu do sieci czy przyznawania finansowania może przesądzić o tym, gdzie trafią inwestycje i gdzie powstaną miejsca pracy.

– W dzisiejszej gospodarce szybkość jest najważniejsza. Zezwolenie, formularz, decyzja o przyłączeniu do sieci czy finansowaniu – wszystko to może decydować o tym, gdzie trafiają inwestycje i gdzie powstają miejsca pracy. Musimy działać znacznie szybciej – powiedziała von der Leyen.

Przypomniała też, że Komisja przygotowała 12 pakietów uproszczeń, które – według jej wyliczeń – mają zmniejszyć obciążenia administracyjne o około 17 mld euro rocznie.

Komisja Europejska przedstawi europejski plan dotyczący fal upałów. Von der Leyen zapowiedziała go po lecie naznaczonym rekordowymi temperaturami, pożarami i coraz gwałtowniejszymi zjawiskami pogodowymi.

– Nie może być powtórki z tego lata. Dlatego wkrótce przedstawimy europejski plan na fale upałów. Potrzebujemy lepszych systemów wczesnego ostrzegania i lepszego przygotowania służby zdrowia. Potrzebujemy też lepszego dostosowania miast do wysokich temperatur i skuteczniejszych sposobów chłodzenia. Musimy również chronić najbardziej narażonych – powiedziała przewodnicząca Komisji Europejskiej.

Von der Leyen podkreśliła, że dostosowanie się do zmian klimatu przestaje być wyłącznie długofalowym problemem środowiskowym. Coraz częściej staje się bezpośrednim wyzwaniem dla gospodarki i polityki publicznej.

– W przyszłym miesiącu przedstawimy nowe ramy odporności na zmiany klimatu. Wskażemy 100 najbardziej narażonych obszarów w Europie, ocenimy ryzyko i określimy, na jakim szczeblu powinno być ono zarządzane – zapowiedziała von der Leyen.

Przypomniała, że w tym roku w Europie spłonęło 660 tys. hektarów, a straty w uprawach sięgnęły około 12 mln ton.

Europa musi być gotowa na podjęcie „jasnych decyzji fiskalnych” w interesie swoich obywateli – powiedziała Ursula von der Leyen.

– Nasza gospodarka lepiej, niż się spodziewano, poradziła sobie ze skutkami wojen na Bliskim Wschodzie. Bezrobocie jest bliskie rekordowo niskiego poziomu. Jednak wyższe ceny energii i koszty kredytów coraz mocniej uderzają w ludzi i przedsiębiorstwa – powiedziała.

– Trzeba będzie podjąć jasne decyzje fiskalne, by zapewnić stabilność finansów publicznych, a jednocześnie chronić inwestycje. Dlatego pobudzenie europejskiej gospodarki jest naszym priorytetem numer jeden – dodała von der Leyen.

Zapowiedziała też zacieśnienie współpracy UE z Kanadą i stworzenie „Sojuszu na rzecz Przyszłości”.

Wśród wspólnych projektów mają znaleźć się m.in. współpraca przy inteligentnej produkcji, sojusz technologiczny, integracja przemysłów obronnych oraz wspólne działania w Arktyce. Partnerstwo ma też objąć energetykę, surowce krytyczne, baterie, sztuczną inteligencję, technologie kwantowe, cyberbezpieczeństwo i bezpieczeństwo gospodarcze.

– Chcemy wynieść relacje z Kanadą na najwyższy możliwy poziom – powiedziała von der Leyen.

– Nasz deficyt w handlu z Chinami wynosi miliard euro dziennie. Osiągnęliśmy tu punkt krytyczny. Prowadzimy dialog z Chinami, zeby przywrócić równowagę. Chcę powiedzieć jasno: wykorzystamy wszystkie narzędzia, jakimi dysponujemy, aby przywrócić normalność w naszych stosunkach – zapowiedziała von der Leyen

– Musimy zakończyć historyczną przemianę jednolitego rynku. W przypadku projektów które leżą w strategicznym interesie Europy musimy znacznie przyspieszyć nasze działania a tam gdzie konieczne jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych, które spowalniają firmy, musimy też obniżyć właśnie takie obciążenia administracyjne – zapowiadziała szefowa KE

– Niepokoje ludzi związane są nie tylko z w wielkimi zagrożeniami. Wiele europejskich rodzin odczywa obawy w związku z kosztami życia czy mieszkania. Nasza droga jest jasna. Chodzi o to, żeby zbudowac niezależną Europę, która będzie zdolna do działania. Los Europy musi zostać w rekach Europejczyków. Musimy wspólnie walczyć o naszą europejską ideę – powiedziała von der Leyen.

– Tempo zmian jest niewiarygodne, a wyzwania są wyjątkowe. Europa jest dziś silniejsza niż kiedykolwiek wcześniej, ale jej sytuacja jest bardziej niepewna niż wcześniej. Wszystkie kraje próbują sprostać zagrożeniom. W tej chwili postaje silniejsza, bardziej niezależna Europa – powiedziała szefowa KE.

Orędzie o stanie Unii Europejskiej to coroczne wystąpienie przewodniczącej Komisji Europejskiej przed Parlamentem Europejskim. Ursula von der Leyen przedstawia w nim bilans ostatnich miesięcy i zapowiada najważniejsze działania Komisji na kolejny rok.

Komisja zapowiadała, że jednym z głównych tematów będzie zwiększanie samodzielności Europy – gospodarczej, technologicznej i militarnej. W ostatnim roku szczególnego znaczenia nabrały bezpieczeństwo i obronność. UE rozwija wspólne zakupy uzbrojenia, zwiększa możliwości europejskiego przemysłu obronnego i próbuje ograniczać zależność od dostaw spoza Europy. Ważnym elementem tej polityki jest instrument SAFE, który przewiduje do 150 mld euro pożyczek na inwestycje obronne państw członkowskich. Ukraina może uczestniczyć we wspólnych zamówieniach na równych zasadach, a ukraińskie firmy mogą brać udział w projektach finansowanych z tego mechanizmu.

Jednym z kluczowych tematów pozostaje wojna w Ukrainie. W kwietniu Rada UE ostatecznie zatwierdziła pożyczkę dla Kijowa w wysokości 90 mld euro na lata 2026–2027. Z tej kwoty 30 mld euro ma wesprzeć ukraiński budżet, a 60 mld euro trafić na potrzeby obronne i rozwój przemysłu zbrojeniowego. Pożyczka jest finansowana przez UE na rynkach kapitałowych i zabezpieczona unijnym budżetem.

Równolegle Bruksela próbuje odbudować konkurencyjność europejskiej gospodarki. Komisja od początku obecnej kadencji przekonuje, że UE musi szybciej rozwijać nowe technologie, zwiększać inwestycje i zmniejszać zależność od Stanów Zjednoczonych oraz Chin. Wśród priorytetów na obecny rok Komisja wymienia konkurencyjność, ograniczanie strategicznych zależności, wzmacnianie obronności, wsparcie Ukrainy, ochronę demokracji i rozwijanie nowych partnerstw międzynarodowych.

Na te wyzwania nakłada się również spór o tempo integracji europejskiej. Część państw chce szybszego wzmacniania wspólnej polityki obronnej i przemysłowej, inne pilnują kompetencji narodowych. Coraz częściej wraca także pytanie, czy UE jest w stanie działać szybko w sytuacjach kryzysowych i czy potrafi skutecznie konkurować z USA i Chinami.