Wielka digitalizacja. BUW udostępni setki unikatowych obiektów

Realizacja projektu przewidziana jest na trzy lata. Od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2028 r. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie (BUW) zdigitalizuje i udostępni ponad 1600 dóbr kultury z zasobów Gabinetów Zbiorów Specjalnych BUW oraz Biblioteki Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina (BUMFC).

W BUW znajduje się siedem Gabinetów Zbiorów Specjalnych: Dokumentów Życia Społecznego, Rycin, Rękopisów, Starych Druków, Zbiorów Kartograficznych, Zbiorów Muzycznych i Zbiorów XIX Wieku.

Z ich zasobów korzystają badacze, studenci. Część zbiorów jest prezentowana podczas ogólnodostępnych wydarzeń, np. w trakcie Nocy Muzeów czy Festiwalu Nauki, ale jest też część wyłączona z bezpośredniego udostępniania, na przykład ze względu na zły stan zachowania czy wielkoformatowość. Brak możliwości bezpiecznej digitalizacji tego rodzaju trudnych obiektów (także najtrudniejszych ze względów konserwatorskich) uniemożliwiał ich umieszczenie w istniejącej bibliotece cyfrowej CRISPA. To się zmienia.

Atlas astronomiczny, Gabinet Zbiorów Kartograficznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Fot. Krystian Szczęsny

Cyfrowe wersje z kompletem metadanych

1678 materiałów z BUW i BUMFC zostanie zdigitalizowanych i udostępnionych praktycznie każdemu z nas, bo docelowa grupa potencjalnych użytkowników jest nieograniczona.

Różnorodność obiektów (to druki zwarte i ulotne, atlasy i mapy, ryciny, rysunki i fotografie, materiały rękopiśmienne), ich zakres chronologiczny (od XV do XX wieku) i geograficzny (Polska oraz część krajów Europy), możliwość ich wykorzystania przez naukowców i przez hobbystów (a to coraz bardziej świadoma grupa odbiorców, poszukująca danych coraz wyższej jakości – na poziomie opisu obiektu i jego odwzorowania cyfrowego), korzystanie ze zbiorów w celach gospodarczych i celach edukacyjnych stwarza ogromną grupę potencjalnie zainteresowanych. Dostęp do tego dziedzictwa kulturowego ma być możliwy również dla osób z różnymi dysfunkcjami.

Co ważne, nie chodzi w tym przedsięwzięciu o to, by w sieci znalazły się kolejne „obrazki”, ale o udostępnienie wersji cyfrowej powiązanej z kompletem zweryfikowanych, merytorycznych metadanych.

Obiekty z kolekcji Gabinetów Zbiorów Specjalnych BUW wybrane do opracowania w projekcie są wyjątkowe. Niepowtarzalne, jednostkowe – ze względu na technikę wykonania, jak rękopisy i rysunki, czy też ulotność wydarzenia, któremu towarzyszyły, jak np. projekcja filmu. Z kolei te, które występują w wielu egzemplarzach, jak publikacje książkowe czy ryciny, są unikatowe np. dzięki naniesionym przez użytkowników zapisom lub oprawie.

Tłoki pieczętne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, Gabinet Rękopisów Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Fot. Krystian Szczęsny

Ryciny, rękopisy, stare druki, atlasy

Obiekty wytypowane do digitalizacji, a więc te, które – w efekcie – będziemy mogli oglądać z każdego miejsca i w dowolnym czasie, to:

– 350 obiektów, w tym polskie międzywojenne afisze kinowe; obiekty cechujące się dużą rzadkością ze względu na efemeryczność wydarzeń, których dotyczyły oraz ze względu na niskiej jakości papier, na którym je drukowano – to reprezentacja Gabinetu Dokumentów Życia Społecznego BUW

– atlasy astronomiczne, podróżnicze, historyczne, wojenne, które dokumentują obraz Ziemi oraz stan wiedzy o Ziemi pomiędzy XVII z połową XIX w. – to 10 obiektów z Gabinetu Zbiorów Kartograficznych BUW

– publikacje skierowane do młodszego odbiorcy, który jednakże kształtuje już własne gusty czytelnicze, tworzone oryginalnie w języku polskim oraz adaptacje utworów obcojęzycznych – to wybór Gabinetu Zbiorów XIX w. BUW

– zespół 230 druków pochodzących z wieków od XV do XVIII, w tym XVI-wieczne polonica – to wskazanie Gabinetu Starych Druków BUW

– materiały sfragistyczne z XV-XX w., które obejmują pieczęcie królów, książąt, magnatów, szlachty, mieszczan, ale również instytucji sądowych z terenów Rzeczypospolitej Obojga Narodów i państw sąsiednich – ze zbiorów Gabinetu Rękopisów BUW

– 28 woluminów z kolekcji króla Stanisława Augusta, obejmujących 2600 rycin autorstwa ponad 80 twórców: malarzy, architektów, wydawców – to wybór Gabinetu Rycin BUW

– 360 obiektów, wybrane XX-wieczne rękopisy z Archiwum Kompozytorów Polskich; głosy orkiestrowe, scenariusze, libretta czy korespondencja twórców, dzieła niewydane i nieprzeznaczone do wydania, np. muzyka do spektakli teatralnych, słuchowisk radiowych, audycji telewizyjnych czy muzyka filmowa – to obiekty z Gabinetu Zbiorów Muzycznych BUW

a także przegląd produkcji muzycznej obejmującej wiek XIX do początku wieku XX, z przewagą kompozytorów europejskich, XIX-wieczne encyklopedie prezentujące ówczesny stan wiedzy muzycznej oraz teksty librett operowych – czyli wybór ze zbiorów BUMFC.

Zasoby są znakomite, a jaki wybór szczególnie cieszy naukowców? Na przykład z Gabinetu Rycin?

– To, co zostało wytypowane, czyli 28 woluminów z kolekcji króla Stanisława Augusta. Chociażby z tego względu, że w Gabinecie Rycin mamy jedyną z artystycznych kolekcji króla Stanisława Augusta zachowaną w takim kształcie, jakim była u niego. Zbiory malarstwa, zbiory rzeźby, meble, wyposażenie rezydencji królewskich czy to na Zamku, czy w Łazienkach zostały rozparcelowane, przetrzebione przez czas, historię, okupantów. Natomiast kolekcja dzieł na papierze króla Stanisława Augusta została odkupiona dla Uniwersytetu od spadkobierców monarchy i tak jak przeniesiono ten nabytek w obszar Uniwersytetu ponad 200 lat temu, takim pozostał do dzisiaj. Oczywiście z dużymi stratami wynikającymi z wywiezienia Gabinetu Rycin przez Rosjan do Petersburga na 90 lat oraz w związku z II wojną światową, która bardzo brutalnie przemaszerowała po tej kolekcji. Jednak ten zasób nadal istnieje i możemy odwoływać się do niego jako do dziedzictwa epoki stanisławowskiej – mówi dr Izabela Przepałkowska z Gabinetu Rycin BUW.

– Do tej pory woluminy były częścią funkcjonującą nieco obok luźnych rycin czy rysunków. Dwadzieścia osiem woluminów zostało wybranych tak, by ukazywać jak najszersze spektrum zawartości tej części królewskiej kolekcji i jej przydatności do dalszych badań. Kwestia ostatniego właściciela jest jasna, mamy proweniencję królewską, ale do zbadania w dalszym ciągu pozostają jeszcze m.in. źródła i drogi zakupu tych woluminów, ich wcześniejsi posiadacze. Kolejnym otwierającym się obszarem są powiązania pomiędzy treścią woluminów a na przykład zleceniami, które monarcha dysponował swoim nadwornym artystom. W bibliotece, której Gabinet Rycin był częścią, król oraz krąg skupionych wokół niego ludzi pióra i sztuki miał warsztat pracy, podobny do warsztatu pracy dzisiejszych badaczy, którzy gromadzą publikacje z interesujących ich obszarów. Treści, które król czerpał ze swojej biblioteki później przekładały się na zamówienia dla artystów. W kolejnym kroku, już po otrzymaniu zlecenia, artyści byli zobowiązani do zapoznania się z wcześniejszymi realizacjami tego tematu właśnie za pośrednictwem materiałów zgromadzonych w monarszej bibliotece – dodaje badaczka.

Przedsięwzięcie jest ogromne, zakres prac czasochłonny, ale są obiekty zdigitalizowane w ramach projektu, które można już oglądać w CRISPIE. Ilustracje – poniżej.

Exercitium Veteris artis Joannis Glogouie[n]sis, Jan z Głogowa (1445-1507). Wydawca / drukarz: p[er] Joannem Knoblouch Calchographu[m], 1517 r., Gabinet Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/784234/display/Default

Exercitium Veteris artis Joannis Glogouie[n]sis, Jan z Głogowa (1445-1507). Wydawca / drukarz: p[er] Joannem Knoblouch Calchographu[m], 1517 r., Gabinet Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/784234/display/Default

Dobre dziewczynki: opowiadania Teresy Jadwigi, Papi, Jadwiga Teresa (1843-1906). Wydawca / drukarz: Księgarnia M. Arcta / Drukarnia W. L. Anczyca i Spółki, Warszawa / Kraków, 1896. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/782223/display/Default

Królowa Śniegu: bajka dla młodzieży / według Andersena, oprac. Ignacy Matuszewski. Wydawca / drukarz: skład główny w Księgarni Tanich Wydawnictw / Druk Józefa Jeżyńskiego, Warszawa, 1891. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/782226/display/Default

Libri De anima Aristotelis philosophoru[m] peripatetice famimilie principis sub gemina translatio[n]e ..., Aristoteles (384-322 p.n.e.). Wydawca / drukarz: Florianus Unglerius ciuis Cracouien[sis] impressit, Kraków, 1512 r., Gabinet Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/783064/display/Default

Libri De anima Aristotelis philosophoru[m] peripatetice famimilie principis sub gemina translatio[n]e ..., Aristoteles (384-322 p.n.e.). Wydawca / drukarz: Florianus Unglerius ciuis Cracouien[sis] impressit, Kraków, 1512 r., Gabinet Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/783064/display/Default

P. Ovidii Nasonis Longe Lepidissimi Qvindecim Metamorphoseon libri : Alphabeticu[m] omnium fabularu[m] Indice[m] illis pr[a]emisimus : Eius ipsius Vita per Aldum Manu. Roma ex operib. eius cmportata, Owidiusz (43 p.n.e.-ok. 17). Wydawca / drukarz: Ioannes Knoblochlus, 1519 r., Gabinet Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/784233/display/Default

Erōtēmata tou Chrysolōra Peri anōmalōn rhēmatōn Peri schēmatōmou tōn chronōn ek tōn Chalkondylou To tetarton tou Gazē peri syntaxeōs Peri enklitikōn Gnōmai monostichoi ek diaphorōn poiētōn, Chrysoloras, Manuel (ca 1350-1415). Wydawca / drukarz: in ædib Aldi, Venetijs, 1512 r. Gabinet Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/784643/display/Default

Czerwony Kapturek: baśń dla małych dzieci, Wydawca / drukarz: Gebethner i Wolff, Emil Skiwski, Warszawa, 1893 r. https://crispa.uw.edu.pl/object/files/783609/display/Default

Projekt „e-Kultura. Cyfrowa transformacja zbiorów specjalnych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie oraz Biblioteki Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina” otrzymał wsparcie finansowe z Unii Europejskiej w ramach Funduszy Europejskich na Rozwój Cyfrowy.

Czytaj więcej na: serwisnaukowy.uw.edu.pl

dr Izabela Przepałkowska pracuje w Gabinecie Rycin, jednym z siedmiu Gabinetów Zbiorów Specjalnych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, gdzie jest kuratorem grafiki dawnej. Z wykształcenia historyk sztuki, ukończyła również (podyplomowo) bibliotekoznawstwo. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół grafiki dawnej oraz ikonografii nowożytnej. Bada również wątki ideowe mecenatu kulturowego króla Stanisława Augusta oraz pierwszy okres formowania się Gabinetu Rycin przy Uniwersytecie Warszawskim (1818-1832). W ramach projektu „e-Kultura...” odpowiada za merytoryczną koordynację działań w zakresie typowania i opracowania zbiorów specjalnych z BUW.

Materiał Partnera