fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Publicystyka

Koniec starej szko造

Elastyczno brytyjskiego systemu owiatowego daje rodzicom komfort w wyborze szko造 dla dzieci
AFP
Czy za wysokie krzese趾a w klasach budzi造by taki pop這ch, gdyby rodzice mieli realny wp造w na edukacj? zastanawia si nauczyciel.
Sandor Needleman, jeden z bohaterów prozy Woody'ego Allena, twierdzi, 瞠 "stanowczo woli kremacj od pogrzebania, a jedno i drugie od weekendu z pani Needleman". T g喚boko praktyczn obserwacj nale瘸這by da do przemylenia uczestnikom debaty na temat szeciolatków w szkole.
By rozpocz寞 nauk, lepiej mie 6 czy mo瞠 7 wiosen? W teorii mo積a by "za" albo przeciw" tej umownej b鉅 co b鉅 granicy. W praktyce tymczasem i jedno, i drugie jest siebie warte, ale i tak wszystko b璠zie lepsze ni chaos, jaki funduj nam ostatnio panie z resortu owiaty.

Pa雟twowa, nie publiczna

Dyskusja o 6-latkach dotyka sedna problemu, ale tylko w sposób poredni. Kluczowe jest bowiem to, 瞠 wci嘀 nie mamy edukacji publicznej, lecz pa雟twow. Mamy monopol gminnych organów owiatowych podlegaj im podstawówki, do których chodzi ponad 90 proc. uczniów.
Referendum nie by這by konieczne, a emocje wokó 6-latków nie musia造by si璕n寞 takiego poziomu, gdybymy mieli system publiczny taki jak w krajach z rozwini皻 edukacj, np. w Holandii, krajach skandynawskich, w Niemczech czy w Wielkiej Brytanii.
Z jednej strony, trudno negowa argumenty za przyspieszeniem szkolnego startu. Obowi頊ek szkolny maluchów jest standardem w Europie. Z drugiej za przy du篡m tempie i skali zmian trudno si dziwi wra磧iwoci rodziców pierwszaków. G這sy protestu wynikaj ze z貫j procedury wdra瘸nia zmian, z niedostatków logistycznych, organizacyjnych i programowych.
Ale wszystko to tylko zewn皻rzna strona problemu. Jaka jest natomiast g喚bsza lekcja z ca貫j historii? Ano taka, 瞠 arbitralny sposób reformowania prowadzi do kolizji z aspiracjami bardziej wiadomych rodowisk. Podmiotowoci rodziców nie da si ju zbagatelizowa oni musz mie mo磧iwo wyboru sposobu zarz鉅zania, profilu programowego oraz wizji rozwoju placówki. Szko造 musz by dla uczniów, nie dla urz璠ników. To rodzice powinni mie mo磧iwo wyboru momentu startu swego dziecka w szkole. Ale nie tylko tego.
Czy wysokie krzese趾a albo s豉bo wyposa穎ne sale budzi造by a tak wielki pop這ch, gdyby rodzice mieli realny wp造w na plan szkolnych zakupów i remontów (jak w placówkach edukacji publicznej w Europie)? Czy przy rzeczywistym zaufaniu do nauczycieli (i poczuciu rodziców, 瞠 maj wp造w na szko喚) naprawd by這by tak wa積e, 瞠 Ja jest ze stycznia, a Krzy z padziernika? Czy tyle medialnie podkr璚anych emocji musia這by si wyla, gdyby nasze dzieci mog造 liczy na autentycznie publiczn, a nie tylko pa雟twow edukacj?
Odpowied brzmi nie. Milion podpisów pod wnioskiem o faktyczne zawetowanie reformy to protest przeciw szkole, w której mo磧iwy jest tylko jeden, odgórny kierunek zmian i tylko jedno, narzucone w ministerialnym dokumencie tempo reform. W takiej szkole nie uwzgl璠nia si specyfiki lokalnego rodowiska, jego ambicji i warunków 篡cia. Tak naprawd nie bierze si te pod uwag g這su rodziców.
Dzieje si tak z kilku przyczyn. Po pierwsze bo nie ma takiego zwyczaju, a demokratyczne tradycje w polskiej edukacji licz nie wi璚ej ni dwadziecia kilka lat. Po drugie bo nie ma odpowiednich instytucji, a przedstawicielstwo rodziców w szkole jest czysto fasadowe, z wyj靖kiem instytucji niepublicznych (te nie wszystkich).
Po trzecie, i mo瞠 najwa積iejsze bo nie ma alternatywy, która mobilizowa豉by wszystkich do poprawy standardów. Oprócz lokalnej podstawówki mo磧iwa jest tylko elitarna szko豉 p豉tna albo inna, nieco mniej lokalna podstawówka.

Zag這suj nogami

Szko喚 czeka wi璚 reforma sposobów i instytucji lokalnego zarz鉅zania. Na czym b璠zie polega?
Proreformatorscy" zwolennicy nowego systemu lubi podawa przyk豉d Wielkiej Brytanii, gdzie do szko造 z powodzeniem chodz 5-latki. Trudno o mniej rozs鉅ny argument, bo tam pluralizm i elastyczno systemu daje rodzicom komfort wyboru i prawdziwy wp造w na 篡cie szko造. Licz鉍 tylko sektor non-fee paying" (czyli w uproszczeniu bezp豉tne podstawówki i gimnazja) rodzice wybieraj wród co najmniej szeciu typów szkó, z ró積ymi profilami i modelem zarz鉅zania. Dzieli je    oczywicie ca趾iem pr篹ny sektor prywatny. Oczywicie wsz璠zie szko豉 podlega zewn皻rznej kontroli jakoci i osi鉚anych wyników. S i rankingi cho widziane we w豉ciwej perspektywie.
U nas natomiast, gdzie jedynym oficjalnym partnerem dyrekcji jest lokalny wydzia owiaty", nie ma mowy o wp造wie rodziców na najbardziej podstawowym poziomie.
Pomylmy wi璚 o reformie prawdziwej, a nie o przesuwaniu rz璠ów cyfr mi璠zy placówkami. Taka reforma musia豉by dotyczy odpowiedzialnoci i zarz鉅zania. By mo瞠 dzi瘯i akcji rodziców nadchodzi moment zmian w systemie zarz鉅zania szko章. Publiczn podkrelmy czyli op豉can w ca這ci z podatków.
Rodzice sami wymusz reform edukacji w takim kszta販ie, który da im lepsz mo磧iwo kontrolowania systemu
W takiej szkole nie ma potrzeby odwo豉nia si do instrumentów ogólnopa雟twowych, tylko dlatego, 瞠 kto nie radzi sobie z remontem stoówki albo adaptacj wietlicy. To rozwi頊uje si na szczeblu nadzoru nad szko章, a jeli rozwi頊anie nie przychodzi rodzice g這suj nogami. Maj kilka innych szkó, konkurencyjnych, równie publicznych, w bliskiej okolicy.

Fasadowe rady

Wp造w rodziców na dzisiejsz szko喚 publiczn jest z逝dzeniem. Istniej Rady Szkó i Rady Rodziców organy nieobowi頊kowe, pe軟i鉍e funkcj wspieraj鉍, doradcz i opiniuj鉍. W praktyce s to cia豉 czysto fasadowe. Ich gówna rola to odci嘀anie szkolnej administracji tam, gdzie trzeba si zorganizowa na zasadzie szybkiej akcji: zebra pieni鉅ze na wycieczki, poszuka sponsora, doinwestowa sal gimnastyczn.
Nie ma mowy o aktywnym nadzorze Rady Rodziców nad dzia豉niem dyrekcji, o kontroli jakoci nauczania,  udziale w merytorycznych decyzjach dotycz鉍ych kierunków rozwoju szko造.
Za t sytuacj odpowiada monopol gminy w sektorze publicznym. Nie brak szkó, gdzie zarz鉅zanie jest niew豉ciwe, jako nauczania spada, a pedagogom brak wizji. Ale rodzice mog zaledwie opiniowa" odgórne decyzje. Nie mog proponowa zmian, bo jeli chcemy, by dziecko zosta這 w szkole op豉canej z podatków, mo瞠my najwy瞠j zmieni rejon.
Realna zmiana szko造 publicznej le篡 w gestii lokalnego wydzia逝 owiaty. Nie da si zaproponowa autonomicznych, nowych rozwi頊a w ramach sektora publicznego ani nawet pokaza palcem skuteczniejszych wzorców w tej samej gminie czy dzielnicy. Nie da si bo obowi頊uje jeden model szko造 publicznej, w ca這ci kontrolowany przez samorz鉅 lokalny.
Rada Szko造 b璠zie dobrze dzia豉 tylko wtedy, gdy stanie za ni faktyczne zaufanie rodziców i nauczycieli. Ci za uwierz, gdy zobacz, 瞠 maj prawdziwy wybór. 疾 w razie niezadowolenia mog zmieni szko喚, bo jest alternatywa op豉cana z ich podatków. Jest tak, kiedy inne, konkurencyjne szko造 (wci嘀 finansowane przez pa雟two proporcjonalnie do liczby uczniów) mog by prowadzone przez ró積e grupy inicjatywne, stowarzyszenia lokalne, NGO'sy, kluby sportowe czy zwi頊ki wyznaniowe. Nie wymagaj鉍 dodatkowych op豉t.
System dojrza do zmiany w tym w豉nie kierunku. Wydzia owiaty w gminie nie b璠zie ju hegemonem. Ludzie to zmieni. Widz przecie, 瞠 w Europie system tak w豉nie dzia豉.

Zadowolenie lokalnych notabli

W nowym, pluralistycznym systemie Rady Szkó i Rady Rodziców nie b璠 ju fasad ani w豉sn parodi. W ten sposób nadzór biurokratyczno-gminny (skupiony na efektywnoci kosztowej i manipulacji wskanikami rodem z podr璚znika statystyki) uda這by si zamieni stopniowo na realny nadzór spo貫czny. Przedstawiciele rodziców i nauczycieli, a w szko豉ch rednich równie uczniów, zyskaj wp造w w ró積ych obszarach równie autentyczn kontrol jakoci.
Dzi dla dyrektora szko造 wa積e jest tylko to, czy test poszed dobrze na tle s零iadów i czy lokalni notable s zadowoleni. Dobro uczniów i zdanie rodziców schodz na plan dalszy.
Oczywicie w pewnych obszarach testów nie da si zast雷i ale jako miernik poprawy jakoci pracy ca貫j szko造 s do niczego. Testy ko鎍owe s tak konstruowane (i okresowo poprawiane), aby odzwierciedla造 rozk豉d normalny, czyli krzyw Gaussa. Dobrze opracowane, mog motywowa poszczególnych uczniów i zapewnia co jaki czas rodzicom wartociow informacj zwrotn. Niewiele jednak powiedz przy ocenie jakoci pracy szko造. Z natury bowiem s odbiciem statystyki. A jeli szko豉 wypada wietnie znaczy to zwykle, 瞠 skupia rodowisko ambitnych, wykszta販onych rodziców.
W nadchodz鉍ym systemie ka盥y wa積y element 篡cia szko造 b璠zie omawiany przez niezale積 reprezentacj rodziców i wyniki, i testy, i krzese趾o, i zadowolenie uczniów. Nierealne? Na pewno nie. Dzia豉 ca趾iem sprawnie w wielu krajach Europy.

Kryzys zaufania

Obecna sytuacja ju ma znamiona g喚bokiego kryzysu. Kryzys polega na skrajnym braku zaufania w trójk鉍ie szko造rodzicepolitycy. Dla nauczycieli i dyrekcji szkó rodzice zw豉szcza zorganizowani to si豉 budz鉍a l瘯, zagra瘸j鉍a szkolnej autonomii. Dla zaanga穎wanych rodziców ca豉 owiatowa biurokracja od pani minister do pani ksi璕owej to pozbawiony empatii moloch. Dla reformatorów z ministerstwa buntuj鉍e si do造" to krótkowzroczni, niewiadomi dalszych celów quasi-lobbyci.
疾by osi鉚n寞 porozumienie, potrzebna jest instytucjonalna zmiana. Zamiast fasadowej szkolnej demokracji z trójk klasow podejmuj鉍 pseudodecyzje prawdziwy wp造w rodziców na 篡cie szko造. Zamiast monopolu gminy pluralizm ofert. Zamiast pa雟twowej publiczna edukacja, taka jak w dojrza造ch systemach owiatowych. Zaufanie rodzi si tylko z podmiotowoci i poczucia, 瞠 ma si wybór. Kluczem jest wprowadzenie konkurencyjnych modeli zarz鉅zania nie w domenie prywatnej, tylko w ramach systemu bezp豉tnej, publicznej edukacji.
Z referendum czy bez, stara szko豉 ju nie wróci. Rodzice upomnieli si o wp造w na to, co dotyczy ich najbardziej. Sami wi璚 wymusz reform w takim kszta販ie, który da im lepsz mo磧iwo kontrolowania systemu. Efekty zmian da si sprawdza i korygowa w nowej, publicznej, a nie biurokratycznej szkole. I mog to zrobi w豉ciwi ludzie nowe, prawdziwie publiczne jednostki za這篡cielskie (a nie tylko wystawiaj鉍e sobie laurk gminy), organizacje rodziców, instytucje badawcze, zwi頊ki wyznaniowe, NGO'sy. Nie za豉twi tego NIK z Warszawy (litoci!), tylko sami zainteresowani. Tak panowie reformatorzy. Tak w豉nie jest po europejsku.
Autor jest nauczycielem i mened瞠rem dzia豉j鉍ym w owiacie
r鏚這: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wywietlimy artyku za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA