Reklama

Zła jakość powietrza zwiększa ryzyko nieuleczalnej choroby. Potwierdza to nowe badanie

Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenie powietrza, nawet na poziomach uznawanych za umiarkowane, może zwiększać ryzyko rozwoju poważnej choroby, jaką jest stwardnienie zanikowe boczne oraz wpływać na tempo jej rozwoju. Potwierdza to duże szwedzkie badanie.

Publikacja: 25.01.2026 15:00

Ekspozycja na zanieczyszczone powietrze może zwiększać ryzyko chorób neuronu ruchowego

Foto: Martyn / Adobe Stock

Małgorzata Krzystała

Reklama

Z tego artykułu dowiesz się:

Na jakie choroby może wpływać długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenie powietrza?
Jakie są potencjalne skutki zdrowotne chorób neuronu ruchowego?
Co sugerują wyniki badań nad związkiem pomiędzy zanieczyszczeniem powietrza a stwardnieniem zanikowym bocznym?

Choroby neuronu ruchowego (MND) należą do najpoważniejszych schorzeń neurodegeneracyjnych. Jak donoszą autorzy artykułu, najczęstszą ich postacią jest stwardnienie zanikowe boczne (ALS), które odpowiada za 85–90 proc. wszystkich przypadków. Prowadzi ono do stopniowej degeneracji górnych i dolnych neuronów ruchowych, czego konsekwencją jest narastające osłabienie mięśni, paraliż, a w końcowym etapie niewydolność oddechowa. Mimo intensywnych badań przyczyny choroby w większości przypadków pozostają nieznane. Coraz więcej uwagi poświęca się jednak czynnikom środowiskowym, w tym długotrwałej ekspozycji na zanieczyszczenie powietrza. Właśnie tej kwestii postanowili przyjrzeć się naukowcy z Karolinska Institutet w Szwecji. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie JAMA Neurology.

Zanieczyszczenie powietrza jako potencjalny czynnik ryzyka stwardnienia zanikowego bocznego

Jak donoszą autorzy artykułu, w skali globalnej ALS występuje w 4–6 przypadkach na 100 tysięcy osób. Przebieg kliniczny choroby jest bardzo zróżnicowany. Mediana przeżycia od momentu rozpoznania mieści się w przedziale od 20 do 48 miesięcy, jednak 10–20 proc. pacjentów przeżywa ponad dekadę. Tak duże zróżnicowanie przebiegu sugeruje, że poza czynnikami genetycznymi istotną rolę mogą odgrywać również czynniki środowiskowe.

Zanieczyszczenie powietrza stanowi mieszaninę zanieczyszczeń gazowych, takich jak dwutlenek azotu, oraz pyłów zawieszonych o różnej średnicy aerodynamicznej, w tym PM2,5, PM10 i frakcji pośredniej PM2,5–10. Istnieje coraz więcej dowodów potwierdzających, że ekspozycja na te zanieczyszczenia wiąże się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi, obejmującymi także układ nerwowy. Mogą one powodować neurozapalenie, wywoływać stres oksydacyjny oraz zaburzenia funkcjonowania bariery krew–mózg.

Czytaj więcej

Używanie starych pieców na paliwa stałe znacznie zwiększa emisję pyłów

Ekologia

Darmowa komunikacja i zakazy dla kominków. Jak samorządy walczą ze smogiem

W wielu regionach kraju obserwowany jest zły stan powietrza. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wydaj...

Reklama

Zanieczyszczenie powietrza a rozwój ALS. Co udało się odkryć naukowcom?

Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Karolinska Institutet objęło 1 463 osoby z niedawno rozpoznaną chorobą neuronu ruchowego. Grupę tę porównano z 1 768 osobami z rodzeństwa oraz ponad 7 tysiącami dobranych osób z populacji ogólnej. Naukowcy przeanalizowali poziomy pyłów zawieszonych i dwutlenku azotu w miejscu zamieszkania uczestników nawet do 10 lat przed diagnozą. Okazało się, że średnie roczne stężenia zanieczyszczeń były tylko nieznacznie wyższe od wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia, a wartości maksymalne pozostawały znacznie niższe niż w krajach, gdzie występuje silne zanieczyszczenie powietrza.

Analiza wykazała, że długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenie powietrza wiązała się z 20–30-proc. wzrostem ryzyka rozwoju chorób neuronu ruchowego, nawet przy relatywnie niskich poziomach zanieczyszczeń typowych dla Szwecji. Co istotne, u osób zamieszkujących obszary o wyższym stężeniu zanieczyszczeń obserwowano również szybsze pogorszenie funkcji ruchowych i oddechowych po rozpoznaniu choroby. Pacjenci ci mieli wyższe ryzyko zgonu oraz częściej wymagali leczenia z użyciem respiratora. Po zawężeniu analizy wyłącznie do chorych na ALS uzyskano praktycznie identyczne zależności.

„Nasze wyniki sugerują, że zanieczyszczenie powietrza może nie tylko przyczyniać się do wystąpienia choroby, ale także wpływać na jej szybki postęp” – mówi Caroline Ingre, jedna z autorek badania.

Autorzy podkreślają, że badanie ma charakter obserwacyjny i nie pozwala na jednoznaczne potwierdzenie związku przyczynowo-skutkowego. Nie wyjaśnia również dokładnych mechanizmów biologicznych odpowiedzialnych za obserwowane zależności. Dotychczasowe dane sugerują jednak, że kluczową rolę mogą odgrywać procesy zapalne i stres oksydacyjny w układzie nerwowym, które od dawna są wiązane z rozwojem chorób neurodegeneracyjnych. Badacze przyznają także, że wspomniane zależności obserwowano przy stosunkowo niskich poziomach zanieczyszczeń, co pokazuje, jak ważne jest podejmowanie działań mających na celu poprawę jakości powietrza.