Polska betonuje rynek regionalnych przewozów kolejowych

Czesi już chętni

Sprawa tym bardziej wymaga pilnego wyjaśnienia, że do obsługi połączeń regionalnych w Polsce już chcą przystępować zagraniczni prywatni operatorzy. Czeski Leo Express, obok świadczenia usług na trasach komercyjnych, chce startować w przetargach na świadczenie usług publicznych PSC. Spółka miała nawiązać w tym celu kontakty z samorządami m.in. w województwie kujawsko-pomorskim i w regionach graniczących z Czechami. Przewoźnik jest również zainteresowany współpracą z regionami wzdłuż granicy polsko-niemieckiej, gdzie mógłby wykorzystać posiadane certyfikaty i upoważnienia do świadczenia usług na rynku niemieckim.

– Moglibyśmy więc uruchamiać połączenia pomiędzy Polską a Niemcami. Liczymy, że nadchodząca liberalizacja unijnego rynku kolejowego zwiększy liczbę przetargów na połączenia regionalne, co będzie zachęcać do uczestnictwa kolejnych przewoźników – mówił w rozmowie z „Rzeczpospolitą” Peter Köhler, prezes Leo Express.

Zdaniem Michała Beima z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, eksperta Instytutu Sobieskiego w Warszawie, polskie samorządy mają ambiwalentny stosunek do konkurencji na torach regionalnych. – Z jednej strony dostrzegają, że konkurencja może przyczynić się do spadku kosztów świadczonych usług i poprawy oferty. Z drugiej, są one zaangażowane kapitałowo we własne spółki kolejowe lub w Polregio, przez co rzadko są skłonne korzystać z dobrodziejstw konkurencji. W efekcie większość województw korzystała z powierzenia bezpośredniego, a nieliczne przetargi odbywały się wręcz pro forma, ze zbyt krótkim wyprzedzeniem, tj. bez niezbędnego czasu na przygotowanie konkurencyjnej oferty, pozyskanie pracowników czy zaplecza technicznego – mówi Beim.

Potrzebna kontrola rynku

Województwo kujawsko-pomorskie, które jako pierwsze otworzyło się na konkurencję, podkreśla korzyści z tego wynikające: np. zaoszczędzone pieniądze pozwoliły zrewitalizować linię Toruń – Bydgoszcz przez Chełmżę. Konkurencja nie zawsze jednak jest jedyną drogą do osiągnięcia sukcesu. Dobrze zarządzane Koleje Dolnośląskie są dziś najtańszym w Polsce przewoźnikiem – pobierają najniższą rekompensatę. Ich sukces wynika z silnej kontroli politycznej i społecznej.

– Mimo to, IV pakiet kolejowy UE proponuje mechanizm kontroli rynkowej w postaci przetargów na świadczenie usług, jako najskuteczniejszego narzędzia kontroli nad cenami i jakością usług w przewozach regionalnych. Doświadczenia szwedzkie, niemieckie czy czeskie pokazują, że jest to rozwiązanie systemowe przynoszące oczekiwane efekty – twierdzi Beim.

Ekspert zwraca uwagę, że w kontekście liberalizacji rynku, trzeba wyróżnić dwie strategie związane z zakupem taboru. Kupowany on był na urzędy marszałkowskie (np. w Wielkopolsce) lub na przewoźników (jak Koleje Dolnośląskie). – W pierwszym modelu wdrożenie konkurencji jest łatwiejsze: to marszałek powierzać będzie tabor zwycięzcy. Natomiast w drugim modelu ewentualna porażka marszałkowskiego przewoźnika wiązać będzie się z całymi komplikacjami odnośnie kupionego z unijnym wsparciem taboru – podkreśla Beim.