Teatr o buncie mas

Zaplanowany wiele miesięcy temu spektakl Teatru Powszechnego według reportażu scenicznego Siergieja Tretiakowa w reżyserii Pawła Łysaka dotyka problemu, który niespodziewanie stał się jedną z ważniejszych kwestii zakończonej w niedzielę kampanii wyborczej. Chodzi o konflikt między krajowym a obcym kapitałem, wybór pomiędzy bogaceniem się a wartościami wspólnotowymi – społecznymi albo narodowymi, a także prawo do protestu.

„Krzyczcie, Chiny!" są też legendą polskiego teatru. W 1932 roku wystawił je we Lwowie Leon Schiller, najwybitniejszy inscenizator polskiego teatru pierwszej połowy XX wieku. Spektakl wywołał burzę: zachwyt socjalistów, robotników i mniejszości narodowych oraz potępienie ze strony konserwatystów. Potem teatralny reportaż zagrano jeszcze tylko raz.

– Tak jak większość ludzi polskiego teatru wiedziałem o tym tekście, znałem jego legendę, którą w dużej części stanowiły przekazy o gorących reakcjach widzów – mówi „Rzeczpospolitej" Paweł Łysak, dyrektor Teatru Powszechnego działającego pod hasłem „Teatr, który się wtrąca". – Warto pamiętać, że to spektakl wywołał kontrowersje, a nie tekst, który uznano za miałki, papierowy.

Życie polityczne

W spektaklu Schillera, co współgrało z charakterem utworu, brało udział stu statystów, na co dzień bezrobotnych, których dziennym wynagrodzeniem była bułka z kiełbasą. To podkreślało społeczny kontekst. Krótko po tym Schiller zrealizował dramat narodowy „Dziady" Mickiewicza z mocnymi akcentami religijnymi.

– Ten wybitny reżyser chciał mieć wpływ na masy – mówi Paweł Łysak. – Angażował się w życie polityczne.

Niedługo potem Schillera aresztowano, a bezpośrednim powodem było podpisanie przez niego międzynarodowej petycji o prawie do samostanowienia Ukraińców. Dziś Polska jest rzecznikiem sprawy ukraińskiej, wtedy zwalczała tę tendencję.

– Mam świadomość, że tekst jest plakatowy, ale mechanizm, który portretuje, a mianowicie rozwarstwienie społeczne, pozostaje niestety aktualny. Chodzi o podział na biedne południe i bogatą północ, biednych i bogatych – mówi Paweł Łysak. – Przecież z tego biorą się nasze podziały polityczne, w ślad za którymi padają pytania: mieć czy być? Z tym wszystkim łączy się sprawa uchodźców, która rozpala ostatnio wielkie emocje, boimy się ich, bo ich nie znamy.

Tekst, na którym opierał się Schiller, zostanie wzięty w nawias koncertowności, niezbędny zdaniem reżysera do tego, by opowiedzieć z dzisiejszej perspektywy o uciskanych Chińczykach i imperialistach.

– Warto zauważyć, że głównym tematem jest bunt społeczny. We współczesnej Polsce, która zrodziła się z robotniczego sprzeciwu „Solidarności", jest wypierany z życia społecznego – mówi reżyser. – Wszystkie grupy społeczne, poza górnikami, boją się buntować, boją się o pracę, której utrata w obecnym systemie jest największym zagrożeniem.

Paweł Łysak chce też stworzyć sceniczne laboratorium, dzięki któremu będzie można sprawdzić, czy raz wychwalany, a innym razem krytykowany teatr polityczny ma jeszcze w Polsce szansę.

– To jest związane z cyklem „Krzyczcie", na który zapraszamy do Powszechnego – mówi Paweł Łysak. – Chcemy zastanowić się nad tym, w jaki sposób teatr działa w społeczeństwie i w polityce.