Statut instytucji kultury to akt prawa miejscowego

Rada gminy Czarny Bór znowelizowała statut Gminnego Centrum Kultury postanawiając, że uchwała w chodzi w życie z dniem podjęcia i bez konieczności publikowania jej treści w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Nieważność tej uchwały stwierdził wojewoda dolnośląski (rozstrzygnięcie nadzorcze z 21 stycznia 2015 r., sygn. NK-N.4131.17.3.2015.MW).

W  opinii organu nadzoru uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.

Instytucja gminna

Zgodnie z art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym na podstawie niniejszej ustawy organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie organizacji urzędów i instytucji gminnych.

- Ustawa ustrojowa wskazuje zatem, które spośród uchwał rady gminy, normujących organizację gminnych jednostek organizacyjnych, mają rangę prawa miejscowego – mówi Tomasz Smolarz, wojewoda dolnośląski. – Z wykładni a contrario art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym wynika bowiem, że nie jest aktem prawa miejscowego uchwala normująca organizację jednostki organizacyjnej gminy niebędącej urzędem lub instytucją gminną – dodaje.

O ile Gminne Centrum Kultury urzędem z pewnością nie jest, o tyle w ocenie wojewody dolnośląskiego należy je zaliczyć do kategorii instytucji gminnych.

- Pojęcie instytucji gminnej funkcjonuje w ramach ustawy o samorządzie gminnym tylko w art. 40 ust. 2 pkt 2 – mówi wojewoda. - Analiza potocznego znaczenia pojęcia „instytucja" pozwala stwierdzić, że za instytucję można uznać tylko taką jednostkę organizacyjną, która realizuje wynikające z przepisów prawa kompetencje i ma zarazem charakter publiczny tj. powszechnie dostępny, realizującą określone zadania gminy wobec wszystkich mieszkańców. Owa powszechna dostępność stanowi kryterium odróżniające instytucje od jednostek organizacyjnych o charakterze prywatnym. W kontekście art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym, gdzie instytucje gminne zostały umiejscowione obok urzędów, należy stwierdzić, że chodzi tu o powszechną dostępność, oznaczającą możliwość korzystania z takiej jednostki organizacyjnej przez społeczność lokalną (w przypadku urzędów taka możliwość nie występuje), co dodatkowo uzasadniałoby normatywny charakter aktu regulującego organizację takiej jednostki – tłumaczy Tomasz Smolarz.

Skoro zatem Gminne Centrum Kultury należy uznać za instytucję gminną, w rozumieniu art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym, tym samym statut takiego Centrum jest aktem prawa miejscowego.

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2009 r. stwierdzając, że adresatami norm ujętych w statucie gminnej jednostki kultury nie są wyłącznie podmioty wewnętrzne, usytuowane w ramach powołanej do życia struktury administracji publicznej, lecz również określona społeczność lokalna, co czyni z tego aktu akt o charakterze prawa miejscowego, a nie wewnętrzny (sygn. II OSK 1526/08).

Zasady publikacji

Natomiast każdy akt prawa miejscowego może wejść w życie pod warunkiem, że zostanie prawidłowo opublikowany. Do takich wniosków doszedł m.in. Wojewódzki sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 1 października 2009 r. uznający, że akt normatywny, który nie został opublikowany (ogłoszony) zgodnie z obowiązującą procedurą i we właściwym trybie nie może wiązać adresatów utworzonych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego, nie ma mocy obowiązującej (sygn. III SA/Wr 282/09).

Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu, czyli wszystkich norm prawnych w nim zamieszczonych.