Wypadek przy pracy: wyłączna wina pracownika nie taka oczywista

Zdaniem eksperta

Łukasz Chruściel, radca prawny, partner kierujący Biurem Kancelarii Raczkowski Paruch w Katowicach

Odpowiedzialność pracodawcy wobec poszkodowanego pracownika lub jego rodziny na zasadzie art. 435 k.c. ma charakter zaostrzony względem ogólnych zasad. Gdy dochodzi do wypadku przy pracy spowodowanego ruchem przedsiębiorstwa, za jego skutki pracodawca odpowiada na zasadzie ryzyka. Odpowiedzialność tę mogą jednak wyłączyć okoliczności takie jak powstanie szkody wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą pracodawca nie ponosi odpowiedzialności.

Przyjmuje się, że wina poszkodowanego wyłącza odpowiedzialność zakładu, jeśli jest wyłączna – czyli jest tak poważna, że według zasad doświadczenia życiowego i aktualnego poziomu wiedzy absorbuje wszelkie inne okoliczności sprawy. W praktyce obrona przed roszczeniami poszkodowanego pracownika lub jego rodziny sprowadza się więc w takiej sytuacji do wykazania, że jego zaniedbania były rażące w takim stopniu, iż gdyby nie one, nie doszłoby do powstania szkody – nawet biorąc pod uwagę inne przyczyny, które wystąpiły równolegle.

Twierdzenie SN, że pracodawca nie może się powoływać na winę wyłączną pracownika, jeśli ten co prawda zawinił, ale do wypadku doszłoby, nawet gdyby nie zawinił, nie ma oparcia w przepisach. W myśl art. 435 k.c. istotne jest ustalenie przyczyn powstania szkody, a nie przyczyn samego zdarzenia powodującego szkodę. W stanie faktycznym badanym przez SN znaczenie miała zatem tylko bezpośrednia przyczyna śmierci pracownika, a nie przyczyna samego wypadku. Gdyby pracownik skorzystał z przypięcia, nie upadłby na chodnik i nie poniósł śmierci. Ze stanu faktycznego sprawy nie wynika bowiem, czy sam wybuch spowodował jakieś szkody.

Wątpliwości budzi też przyjęcie przez SN, że nie można stwierdzić wyłącznej winy pracownika, jeśli inny pracownik zakładu został skazany wyrokiem karnym za nieprzeprowadzenie szkolenia stanowiskowego. Według SN taki wyrok wiąże sąd pracy z mocy art. 11 k.p.c. SN pomija jednak, że zgodnie z drugim zdaniem art. 11 k.p.c. osoba, która nie była oskarżona (tu: pracodawca) może się powoływać w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.