Tomasz Sawczuk: Polityczne dinozaury do muzeum

Cofnięcie polskiej polityki do czasów przednowoczesnych przyszło o tyle łatwo, że społeczeństwo obywatelskie jest w Polsce tradycyjnie słabe, a w chrześcijańskim kraju koncentracja dyskusji na wątkach religijnych mogła się wydawać naturalna. Ale w rezultacie tej zmiany prywatne potrzeby ludzi zniknęły z politycznego radaru. Doszło do rozdźwięku między oczekiwaniami obywateli i żyjących w medialnej bańce polityków, którzy czasem zdają się wierzyć, że odpowiadają na aspiracje elektoratu. Na przykład wtedy, gdy budują lotnisko albo coś równie spektakularnego i sporadycznie potrzebnego garstce ludzi, a reszcie z nich przydatnego najwyżej dla połechtania miejscowego patriotyzmu. Polska została więc opanowana przez dwójmyślenie. Miejscem je przełamującym okazała się odnowiona lokalna polityka.

Czyje głosy się liczą?

Myślenie z nią związane każe częściej stawiać pytanie o to, w czyim interesie podejmowane są różne publiczne decyzje – nie zaś, czy są zgodne z istniejącymi społeczno-ekonomicznymi kanonami wiary. Decyzje takie wymagają za każdym razem rozważenia dostępnych możliwości. Przykładowo, dla kogo korzystna jest reprywatyzacja budynku publicznej szkoły? Komu należy ułatwić przemieszczanie się po mieście – kierowcom, pieszym, rowerzystom, osobom niepełnosprawnym? W centrum tej perspektywy stoją realne potrzeby ludzi wyrażane otwarcie w publicznej, demokratycznej debacie. Dzięki temu pozwala ona przywrócić polityce treść. Dlatego popularne w ostatniej kampanii postulaty tworzenia bardziej przyjaznej przestrzeni miejskiej, budowy powszechnie dostępnych przedszkoli, a nawet uwolnienia miast z plagi wielkopowierzchniowej reklamy ma kluczowe znaczenie dla polityki krajowej. Owa zmiana perspektywy musi bowiem się odbić także na sprawach ponadlokalnych.

Dla niektórych bezpośrednie zaangażowanie aktywistów miejskich w wyborach to przekroczenie Rubikonu, po którym nie ma już powrotu do zewnętrznego kontrolowania poczynań władzy. Zgoda, ale czy to rzeczywiście powód do zmartwień? Ruchy społeczne mogą bardziej się ubrudzić polityką, a partie przesunąć w kierunku obywatelskości – i tak będzie lepiej. Nie ma granicy, za którą zaczyna się lub kończy „robienie polityki". W tej sprawie nie ma żadnego Rubikonu. Polskie życie publiczne wymaga upolitycznienia. A ruchy miejskie, bardziej niż krajowa klasa polityczna pasujące do swoich czasów, powinny przejmować polską politykę. W tym celu ich przedstawiciele nie muszą być zresztą premierami ani ministrami. Wystarczy, by z ich zdaniem nie można się było nie liczyć.

Proces zmiany jest ważniejszy niż jego wykonawcy. Dlatego to, czy Platforma znów „wygrała" czy też „przegrała" wybory, jest drugorzędne. Każda partia, która przypomina politycznego dinozaura, zasługuje na miejsce w muzeum. Być może w jednej sali z systemem informatycznym PKW.