Naukowcy już od wielu lat wiedzą, że ciężkie pierwiastki, takie jak złoto, platyna czy uran, powstają we Wszechświecie w wyjątkowo ekstremalnych warunkach. Jak wyjaśnia w rozmowie z serwisem Wyborcza.pl prof. Dorota Gondek-Rosińska, astrofizyczka z Uniwersytetu Warszawskiego, zachodzi wtedy tzw. proces r polegający na szybkim wychwycie neutronów przez jądra atomowe.
Przełomowe zderzenie dwóch gwiazd neutronowych
Początkowo naukowcy przypuszczali, że zjawisko to zachodzi podczas wybuchów supernowych. Obliczenia wskazywały jednak, że nie są one w stanie wytworzyć wystarczającej ilości ciężkich pierwiastków, aby wyjaśniało to ich obfitość we Wszechświecie. Odpowiedź przyniosło dopiero zdarzenie z 17 sierpnia 2017 roku, które określono jako GW170817.
Czytaj więcej
Sygnalizowanie manewrów na rondzie od lat jest źródłem sporów wśród kierowców. Tymczasem kolejne wyroki sądów przynoszą coraz bardziej spójne stano...
Tego dnia detektory LIGO i Virgo zarejestrowały sygnał powstały podczas zderzenia dwóch gwiazd neutronowych w galaktyce NGC 4993 oddalonej od Ziemi o około 130 mln lat świetlnych. Impuls znacząco różnił się od wcześniej obserwowanych. Trwał niemal dwie minuty, a gwiazdy neutronowe przed zderzeniem okrążyły się tysiące razy.
Zaledwie 1,7 sekundy po wykryciu fal grawitacyjnych satelity zarejestrowały krótki błysk promieniowania gamma, a po około 11 godzinach astronomowie zauważyli w tym samym miejscu kilonową. Jest to rozbłysk wywołany materią bogatą w neutrony, która została wyrzucona podczas zderzenia się dwóch gwiazd neutronowych. To zjawisko było obserwowane przez około 70 obserwatoriów z całego świata oraz teleskopy kosmiczne. Dzięki temu udało się prześledzić jego skutki. Analizy potwierdziły, że podczas takich zderzeń powstają ogromne ilości ciężkich pierwiastków, właśnie takich jak złoto.
Czytaj więcej
Do 31 sierpnia 2026 roku gminy mają czas na uchwalenie planów ogólnych, które zmienią zasady zagospodarowania terenów w całej Polsce. Problem w tym...
Czy kosmiczne złoto może dotrzeć na Ziemię?
Według szacunków prof. Gondek-Rosińskiej masa powstałego w ten sposób złota odpowiada kilkudziesięciu masom Ziemi. Nie oznacza to jednak, że w przyszłości pojawi się ono na naszej planecie. Pierwiastki ciężkie znajdujące się na Ziemi trafiły tu miliardy lat temu, w wyniku tzw. wielkiego bombardowania przez meteoryty. Zdaniem ekspertki jest mało prawdopodobne, aby jakiekolwiek dodatkowe ilości złota dotarły do nas z kosmosu.
Jeśli natomiast chodzi o zderzenia gwiazd neutronowych, są one powszechne w skali całego Wszechświata, ale w pojedynczej galaktyce zdarzają się niezwykle rzadko – mniej więcej raz na kilkaset milionów lat. Najbliższy znany układ dwóch gwiazd neutronowych, które w przyszłości się zderzą, znajduje się około 1500 lat świetlnych od Ziemi. Do ich połączenia ma jednak dojść dopiero za około 85 mln lat.
