Grozi fala odszkodowań za ciasną celę

Taki wyrok wydał pod koniec maja Sąd Okręgowy w Katowicach.

37-letni kominiarz (już na wolności) Mirosław P. z Wodzisławia Śląskiego czas odsiadki wykorzystał na zgłębianie wiedzy prawniczej. Zyskał nawet wśród współwięźniów miano „Mecenasa” – nie zamierza poprzestać na tym, co osiągnął.

W sądach czeka na rozpatrzenie jeszcze kilka jego spraw o zadośćuczynienie za niehumanitarne warunki, jakich doświadczył w zakładach karnych. Nabyte w potyczkach z wymiarem sprawiedliwości doświadczenia zamierza wykorzystać także prowadząc firmę. – Będzie pomagać innym w sprawach przeciw Skarbowi Państwa o zadośćuczynienie za szkody doznane w niehumanitarnych warunkach więziennych – opowiada „Rz” Mirosław P.

Zatrudnił już prawnika, a klientów może mieć wielu. Wyroki odsiaduje ponad 85 tys. osób, a większość więzień jest przepełnionych. Np. na warszawskiej Białołęce jest o 25 proc. więźniów więcej niż miejsc.

– To już drugi wyrok, w którym sąd przyznał odszkodowanie skazanemu za każdy miesiąc odsiadki w złych warunkach – mówi Adam Bodnar z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

Eksperci przestrzegają, że jeśli nie poprawi się sytuacja w więzieniach, podobnych wyroków może być więcej. Umożliwić je może orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, który 26 maja stwierdził, że niezgodny z konstytucją jest przepis pozwalający dyrektorom więzień na zagęszczanie cel poniżej ustawowej normy 3 mkw. na osobę.

To najniższa norma w Europie (w innych państwach na więźnia przypada po 6 – 9 mkw.).

W dodatku za zgodą sądu penitencjarnego norma może być zmniejszana „na czas określony”, co praktycznie oznacza permanentne zaniżanie ustawowego standardu w polskich więzieniach. Wejście wyroku w życie Trybunał odroczył o półtora roku, dając czas na zmianę prawa i niezbędne inwestycje.

– Po wejściu w życie orzeczenia Trybunału przeludnienie w celi będzie naruszeniem praw konstytucyjnych skazanych. Nie będzie żadnych podstaw prawnych, aby w takiej celi przebywać – przestrzega Bodnar.

Jeżeli zjawisko składania pozwów o odszkodowania będzie masowe, może to też sprawić nie lada kłopot dla budżetu państwa, z którego byłoby wypłacane. – Rozwiązaniem może być rzadsze stosowanie aresztów i kar pozbawienia wolności przez sądy. Do tego zmierza projekt zmian w prawie karnym, który współtworzę – mówi prof. Piotr Kruszyński, karnista.

– Jedynym wyjściem dla państwa jest z jednej strony budowa więzień, a z drugiej ograniczenie stosowania kar pozbawienia wolności na rzecz różnego rodzaju kar ograniczających wolność, jak areszt domowy, stosowanie dozoru elektronicznego czy kary w postaci przymusowej pracy lub systemu więzień weekendowych – dodaje konstytucjonalista prof. Piotr Winczorek.