W środowisku muzyków słyszy się pytania, dlaczego organizacje zbiorowego zarządzania (OZZ) reprezentują także twórców, którzy nigdy z nimi nie mieli i nie chcą mieć do czynienia. Pobierają wynagrodzenia na rzecz swoich i „niezrzeszonych" twórców, przy czym ci drudzy często przez lata nie wiedzą, że ich tantiemy czekają na odbiór. Kiedy i dlaczego organizacje zbiorowego zarządzania pobierają tantiemy na rzecz twórców, pomimo braku umownego umocowania?
Odpowiedzialny jest za to art. 21 pr.aut., stosowany też do artystycznych wykonań oraz fonogramów, oraz art. 105 ust. 1 pr.aut. Ten pierwszy przewiduje przymusowe pośrednictwo OZZ przy pobieraniu wynagrodzeń za nadawanie przez organizacje radiowe i telewizyjne drobnych utworów muzycznych, słownych i słowno-muzycznych. A na podstawie art. 105 ust. 1 pr.aut. OZZ korzystają z domniemania uprawnienia do zarządzania prawami z pól eksploatacji objętych zbiorowym zarządem.
Zastosowanie powyższych przepisów sprowadza się do tego, że OZZ co do zasady pobierają wynagrodzenia za wszystkie nadane w radiu i telewizji drobne utwory. Nadawcy są zaś zobowiązani uwzględniać wszystkie eksploatowane utwory w przesyłanych do organizacji wykazach. Następnie tantiemy za nadanie utworów, wykonań i fonogramów, które znajdują się w bazach danych OZZ, zostają wypłacone uprawnionym, którzy powierzyli im umownie ochronę swoich praw. A należne osobom, które stosownych umów nie podpisały, są gromadzone na specjalnych kontach OZZ na podstawie ustawowego upoważnienia. Na stronach internetowych OZZ są wyszukiwarki służące do sprawdzenia, czy czekają na nie jakieś nieodebrane kwoty.
Przy okazji pojawia się kwestia przedawnienia tantiem. Artyści, szczególnie ci „niezrzeszeni", chcieliby wiedzieć, ile mają czasu na odzyskanie pieniędzy i czy OZZ wypłacą im przedawnione tantiemy. Zgodnie z zasadami ogólnymi prawa cywilnego roszczenia majątkowe przedawniają się po dziesięciu latach. Zasadę tę odnosi się też do nieodebranych wynagrodzeń autorskich. Pierwszym problemem jest początek biegu przedawnienia. Zgodnie art. 120 k.c. rozpoczyna go dzień wymagalności roszczenia. A zgodnie z doktryną roszczenie jest wymagalne w ostatnim dniu, w którym dłużnik może spełnić świadczenie zgodnie z treścią zobowiązania. Ciekawa jest relacja między uprawnionym a OZZ, która opiera się na upoważnieniu ustawowym. Pierwotnie obowiązek zapłaty tantiem spoczywa bowiem na rozgłośni radiowej lub stacji telewizyjnej, a OZZ, działając we własnym imieniu, tylko pośredniczy w przekazaniu pieniędzy. Treść zobowiązania między OZZ a uprawnionym nie wynika zatem z umowy, trzeba ją wywieść z przepisów ustawy. A na podstawie art. 106 pr.aut. OZZ muszą jednakowo traktować wszystkie reprezentowane podmioty. Bieg przedawnienia dla „niezrzeszonych" nie może zatem zacząć się wcześniej niż w dniu, w którym mógłby on żądać od OZZ wypłaty wynagrodzenia na podstawie umowy powierzenia praw.
Niemniej dziesięcioletni okres oznacza, że tantiemy się przedawniają, co pozwalałoby OZZ odmówić wypłaty pieniędzy. ZAiKS oficjalnie deklaruje, że nie korzysta z tej możliwości. Jeżeli uprawniony wykaże swój tytuł prawny, otrzyma pieniądze. Podobnie jest w Stowarzyszeniu Artystów Wykonawców SAWP. Inną praktykę ma Związek Artystów Wykonawców STOART, który co do zasady po dziesięciu latach od wpłaty pieniędzy na konto organizacji dzieli je między zrzeszonych proporcjonalnie do ich udziałów w tantiemach z nadań z ostatnich dziesięciu lat.
