Finanse publiczne w kryzysie. Przedstawiono program ich naprawy

Wszystkie wydatki publiczne realizowane dotąd przez fundusze Banku Gospodarstwa Krajowego powinny być włączone do budżetu państwa. Należy tez powołać Fundusz Restrukturyzacji Zadłużenia BGK i PFR, który będzie obsługiwał ten dług aż do zapadalności. To dwie z 25 rekomendacji naprawy finansów publicznych, które znalazły się z opracowaniu (policy paper) „Stabilny i przejrzysty budżet pod kontrolą obywateli. Plan naprawy finansów publicznych” Sławomira Dudka i Ludwika Koteckiego.

Publikacja: 18.12.2023 10:18

Minister finansów Andrzej Domański

Minister finansów Andrzej Domański

Foto: Paweł Supernak, PAP

Autorzy uważają, że finanse publiczne są w kryzysie i przedstawili program ich naprawy. Możliwe to będzie – i tej zasadzie podporządkowane są rekomendacje – po „przywróceniu praworządności w tym obszarze. Należy podjąć działania przywracające konstytucyjną rangę ustawy budżetowej, jej podstawy charakter w planowaniu, monitorowaniu i sprawozdawaniu finansów publicznych, tj. zgodność planowania budżetowego z art. 219 Konstytucji.” – napisali w raporcie. Przedstawili propozycję działań, które doprowadzą do realizacji tego celu.

Zaproponowali przede wszystkim przygotowanie Białej księgi finansów publicznych, włączenia do ustawy budżetowej wszystkich nowych wydatków, które dotychczas były realizowane poprzez fundusze przy Banku Gospodarstwa Krajowego i w ramach programów realizowanych przez Polski Fundusz Rozwoju. Chcą też wpisania do ustawy o finansach publicznych obowiązku cyklicznego sprawozdania Ministra Finansów lub Rady Fiskalnej (są zwolennikami jej powołania) na temat finansów.

Ich zdaniem niezbędne jest wprowadzenie silnych ograniczeń do zaciągania zobowiązań poza Skarb Państwa w przypadku podsektora centralnego sektora finansów publicznych (zaciąganie zobowiązań przez inne jednostki (np. BGK i PFR) oznacza wyższe koszty).

Czytaj więcej

Premier Donald Tusk: podwyżki płac i stabilność finansów państwa

Co z obecnym długiem?

Autorzy proponują powołanie tymczasowego funduszu pomostowego (Funduszu Restrukturyzacji Zadłużenia BGK i PFR), który będzie obsługiwał dług tych instytucji aż do zapadalności. Fundusz  mam być zasilany pieniędzmi budżetowymi. Wykup będzie następował stopniowo na podstawie emisji skarbowych papierów wartościowych. Oznacza to — według S. Dudka i L. Koteckiego — stopniowe wygasanie różnicy podmiotowej między długiem publicznym według metodologii krajowej a unijnej. Ich zdaniem przy BGK mogą funkcjonować jedynie fundusze, które nie powodują wydatków, a służą do obsługi instrumentów pożyczkowych (np. Fundusz Kredytów Studenckich). Wtedy takie fundusze należy włączyć pod rygory ustawy o finansach publicznych.

Zmiany przy planowaniu budżetu

Niektóre z rekomendacji dotyczą planowania już najbliższego budżetu. To między innymi rezygnacja ze stosowania różnych sposobów na zaniżanie deficytu (przez przekazywania obligacji skarbowych zamiast dotacji czy pożyczek z budżetu państwa czy Funduszu Rezerwy Demograficznego). To między innymi rezygnacja ze stosowania różnych sposobów na zaniżanie deficytu (przez przekazywania obligacji skarbowych zamiast dotacji czy pożyczek z budżetu państwa czy Funduszu Rezerwy Demograficznego). Autorzy uważają za niezbędne wzmocnienie konsultacji społecznych dotyczących stanowienia budżetu tak by Rada Dialogu Społecznego (RDS) analizowała także nowelizacje ustaw budżetowych. Dodatkowo projekt ustawy powinien podlegać rządowemu procesowi legislacyjnemu między innymi po to by w konsultacjach mogły uczestniczyć organizacje pozarządowe.Potrzebne są także: uszczelnienie stabilizującej reguły wydatkowej, przegląd stabilizującej reguły wydatkowej, dostosowanie kształtu stabilizacyjnej reguły wydatkowej do unijnych ram fiskalnych oraz analiza spójności procedur ostrożnościowych i sanacyjnych po przekroczeniu przez państwowy dług publiczny (PDP) według metodologii krajowej progu 55 proc. i 60 proc. PKB z mechanizmem dostosowania fiskalnego przewidzianym w stabilizującej regule wydatkowej oraz w przepisach europejskich.

Czytaj więcej

Dziura w kasie państwa wciąż rośnie. Na koniec roku może być inna niż planował rząd

Sposoby na przejrzystość finansów publicznych

Autorzy uważają, że powinny powstać i być powszechnie dostępne rejestry: jednostek sektora finansów publicznych z informacjami o strukturze ich wydatków, tym o zatrudnieniu i wynagrodzeniach oraz danin publicznych, który będzie pokazywał listę wszystkich składek, podatków, danin, opłat, odpisów, które zgodnie z metodologią europejską są zaliczane do kategorii „podatki i składki”. Tłumaczą to: „uniemożliwi to kreatywną narrację polityków w celu ukrycia wprowadzania nowych lub zwiększania istniejących podatków i składek pt. „danina to nie podatek”.

Powinien także powstać centralny rejestr umów sektora finansów publicznych. Przypominają, że miał zacząć działać już za miesiąc (od stycznia 2024 r. , ale przesunięto ten termin o dwa lata). Potrzebna jest także analiza zasadności istnienia państwowych funduszy celowych, agencji wykonawczych, państwowych osób prawnych oraz instytucji gospodarki budżetowej oraz liczby pełnomocników rządu, pełnomocników ministrów i premiera.

Autorzy uważają, że finanse publiczne są w kryzysie i przedstawili program ich naprawy. Możliwe to będzie – i tej zasadzie podporządkowane są rekomendacje – po „przywróceniu praworządności w tym obszarze. Należy podjąć działania przywracające konstytucyjną rangę ustawy budżetowej, jej podstawy charakter w planowaniu, monitorowaniu i sprawozdawaniu finansów publicznych, tj. zgodność planowania budżetowego z art. 219 Konstytucji.” – napisali w raporcie. Przedstawili propozycję działań, które doprowadzą do realizacji tego celu.

Pozostało 90% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Budżet i podatki
Ponad 24 mld zł dziury w budżecie po I kwartale. VAT w górę, PIT dołuje
Materiał Promocyjny
Wykup samochodu z leasingu – co warto wiedzieć?
Budżet i podatki
Francja wydaje ciągle za dużo z budżetu
Budżet i podatki
Minister finansów: Budżet wygląda całkiem dobrze
Budżet i podatki
Polacy zmienili nastawienie do podatków. Zawinił Polski Ład
Materiał Promocyjny
Jak kupić oszczędnościowe obligacje skarbowe? Sposobów jest kilka
Budżet i podatki
Unijne rygory fiskalne zablokują inwestycje