Gospodarczy fundament i legislacyjne wyzwania
Sektor przedsiębiorstw pozostaje głównym filarem polskiej gospodarki. Według „Raportu o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce 2025”, przygotowanego przez PARP, przedsiębiorstwa odpowiadają za blisko trzy czwarte polskiego PKB, przy czym sam sektor MŚP generuje niemal połowę tej wartości. W takim układzie udział przedsiębiorców w dialogu społecznym nie jest tylko tematem środowiskowym, lecz kwestią o znaczeniu strategicznym. Dotyczy relacji państwa z tą częścią gospodarki, która współtworzy znaczną część zatrudnienia, inwestycji i aktywności rynkowej.
Dodatkowy kontekst tworzą bieżące zmiany regulacyjne. Deregulacja, przygotowywany program regulacyjny na lata 2026–2028, a także wdrażanie KSeF pokazują, że przedsiębiorcy funkcjonują w otoczeniu wymagającym nie tylko reagowania na nowe obowiązki, ale także wcześniejszego przygotowania się do nich. Przykład Ministerstwa Finansów, które prowadzi szkolenia związane z KSeF i w 2026 r. odstępuje od nakładania sankcji za błędy, dobrze pokazuje skalę wyzwania: w wielu obszarach nie wystarcza już sama znajomość przepisów. Coraz większe znaczenie mają czas, unikalne kompetencje i łatwy dostęp do rzetelnej informacji.
Metodologia: Głos firm pod lupą
Taką perspektywę dobrze pokazuje badanie „Udział przedsiębiorców w dialogu społecznym”, zrealizowane w ramach projektu „Od konwersacji do legislacji – wzmacnianie roli Dialogu Społecznego”. Objęło ono ponad 160 wywiadów z przedstawicielami firm zrzeszonych w organizacjach pracodawców należących do Rady Dialogu Społecznego, ze wszystkich województw, przeprowadzonych metodami CAWI oraz CATI w lipcu i sierpniu 2025 r. Dzięki takiemu zasięgowi badanie pozwala uchwycić nie tylko sam fakt uczestnictwa przedsiębiorstw w dialogu społecznym, lecz także zróżnicowane warunki, w jakich firmy z różnych części kraju korzystają z mechanizmów reprezentacji, konsultacji i kontaktu z instytucjami publicznymi.
Aktywność kontra bariery: gdzie tkwi problem?
Wyniki badania pokazują, że o sile oddziaływania biznesu nie przesądza wyłącznie sama gotowość do zabierania głosu. Choć blisko 70% badanych przedsiębiorstw określiło swoją obecność w dialogu społecznym jako co najmniej aktywną, to zaangażowanie ma swoją specyfikę.. Firmy najczęściej wybierają formy udziału, które można połączyć z codziennym prowadzeniem działalności np. konsultacje społeczne czy działania informacyjne. Dużo rzadziej wchodzą w mechanizmy wymagające trwałego zaplecza kadrowego.
Źródło: Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, Raport badawczy: „Udział przedsiębiorców w dialogu społecznym”
Badanie ujawnia istotną barierę organizacyjną: zaledwie co dziesiąta firma (10,6%) deklaruje posiadanie specjalisty lub zespołu odpowiedzialnego za relacje z instytucjami publicznymi. Zarazem blisko dwie trzecie (64,6%) takich kompetencji nie ma i nie planuje ich rozwijać. To najlepiej tłumaczy, dlaczego udział przedsiębiorców w sprawach publicznych tak często ma charakter punktowy. Na pierwszy plan barier wysuwa się brak czasu (52,7% wskazań), ograniczone środki finansowe (30%) i niedobór specjalistów (23,1%). Problem nie polega więc na braku merytorycznej opinii po stronie firm, lecz na braku zasobów, by tę opinię wprowadzić do procesu legislacyjnego na czas.
Źródło: Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, Raport badawczy: „Udział przedsiębiorców w dialogu społecznym”
Organizacje pracodawców jako profesjonalny łącznik
W tym miejscu szczególnego znaczenia nabierają organizacje pracodawców. Z odpowiedzi respondentów wyraźnie wynika, że członkostwo w nich ma dla firm bardzo konkretną wartość. Najczęściej wiąże się z budowaniem wizerunku i wiarygodności, ale równie ważne okazują się relacje, dostęp do wiedzy oraz ochrona interesów gospodarczych. Z tych odpowiedzi wyłania się klarowny obraz: organizacje pracodawców są dla firm nie tylko strukturą przedstawicielską, lecz także zapleczem orientacji w procesach publicznych.
Ta rola staje się szczególnie istotna tam, gdzie pojedyncza firma nie ma własnego zaplecza analitycznego ani legislacyjnego. To właśnie organizacja pracodawców daje wtedy przedsiębiorcom możliwość wejścia do debaty publicznej w sposób uporządkowany, profesjonalny i rzeczywiście słyszalny. Może zbierać rozproszone doświadczenia przedsiębiorców, agregować interesy branżowe, porządkować postulaty i przekładać je na język, którym posługują się administracja i proces legislacyjny. Dzięki temu wiele pojedynczych głosów zyskuje wspólną formę i większą siłę oddziaływania.
Widać to wyraźnie w bieżącej działalności ZPP. Stanowiska do projektów upraszczających procedury czy inicjatywy dotyczące KSeF pokazują, że organizacja pracodawców pełni dziś funkcję znacznie szerszą niż sama reprezentacja interesów. Staje się miejscem, w którym doświadczenia firm są porządkowane, konfrontowane z praktyką regulacyjną i przekładane na język bardziej użyteczny dla administracji oraz procesu legislacyjnego. To właśnie na tym poziomie pojedyncze sygnały płynące z biznesu zyskują większą spójność, a przez to także większą siłę oddziaływania.
Od rozmowy do skutecznej legislacji
OECD w opracowaniu „OECD Recommendation on Open Government” zwraca uwagę, że instytucje takie jak Rada Dialogu Społecznego mogą wzmacniać udział interesariuszy w politykach publicznych tylko wtedy, gdy ich wkład jest systematycznie włączany do procesu decyzyjnego. W podobnym kierunku wypowiadają się także inni przedstawiciele organizacji pracodawców, którzy wskazują na potrzebę skutecznego mechanizmu konsultacji i czytelnych zasad reprezentatywności.
Wzmacniania udziału przedsiębiorców w dialogu nie da się sprowadzić do jednego postulatu. Potrzebne są lepsze warunki organizacyjne po stronie firm, większa przewidywalność po stronie instytucji oraz silne organizacje pracodawców, które potrafią porządkować i wzmacniać głos biznesu. Właśnie o tym warto rozmawiać 20 kwietnia 2026 r. w Warszawie podczas konferencji „Dialog dla lepszego prawa – od konsultacji do dobrej legislacji”. Wydarzenie będzie naturalną kontynuacją pracy prowadzonej w ramach projektu „Od konwersacji do legislacji – wzmacnianie roli Dialogu Społecznego” i okazją do spojrzenia na ten problem z kilku stron jednocześnie: z perspektywy przedsiębiorców i organizacji pracodawców, jakości legislacji, praktyki konsultacyjnej, administracji publicznej oraz ekspertów zajmujących się standardami stanowienia prawa. Więcej informacji o projekcie i jego założeniach można znaleźć na stronie: https://mods.zpp.net.pl/. W programie znajdą się wystąpienia przedstawicieli parlamentu, rządu, środowisk obywatelskich oraz praktyków konsultacji publicznych. Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych na wydarzenie. Wstęp jest wolny.
Artykuł powstał w ramach projektu „Od Konwersacji do Legislacji - wzmacnianie roli Dialogu Społecznego” dofinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu „Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027”, nr projektu: FERS.04.03.IP.06-0015/24.
Materiał Partnera