fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Ustrój i kompetencje

NIK o samorządzie gminnym i wojewódzkim

123RF
Idea „public governance" to w ocenie prezesa NIK wielkie wyzwanie, stojące obecnie przed tymi samorządami, które chcą w pełni realizować ideę samorządności w służbie obywatelom. Prezes NIK, Krzysztof Kwiatkowski był jednym z gości zaproszonych do udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej pn. „Czy powiaty i województwa są potrzebne? Refleksja nad ich funkcjonowaniem...” zorganizowanej na Uniwersytecie Jagiellońskim w 20. rocznicę uchwalenia ustaw o samorządzie powiatu i samorządzie województwa.

Władza samorządu terytorialnego opiera się na Konstytucji. Art.16 ust. 2 ustawy zasadniczej stanowi: „Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność." W ten sposób powierzono jednostkom samorządu terytorialnego zaszczytną misję wykonywania zadań administracji publicznej. Drugim źródłem władzy organów stanowiących samorząd jest wola mieszkańców danej jednostki samorządowej.

Przez pierwszych osiem lat funkcjonowania odrodzonego po przemianach 1989 roku samorządu terytorialnego w Polsce to gminy stanowiły jedyne i podstawowe tego typu ogniwo. Reforma administracyjna została zamknięta i stała się faktem jednak dopiero kilka lat później, kiedy to 5 czerwca 1998 r. uchwalono ustawy o samorządzie powiatu, samorządzie województwa oraz administracji rządowej w województwie, a w lipcu tego samego roku ustawę o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa.

W rocznicę tych wydarzeń odbyła się w Krakowie Międzynarodowa Konferencja Naukowa pn. „Czy powiaty i województwa są potrzebne? Refleksja nad ich funkcjonowaniem w 20. rocznicę uchwalenia ustaw o samorządzie powiatu i samorządzie województwa".

Organizatorzy Konferencji wyznaczyli sobie ambitny cel zmierzenia się z pytaniem o to, jak zmieniła się sytuacja gmin po przeprowadzeniu reformy samorządowej i o to, czy z punktu widzenia zasady subsydiarności miała ona sens. Otwarli tym samym debatę o zaletach i wadach, mocnych i słabszych stronach polskiej samorządności po 20 lat funkcjonowania trójstopniowego podziału terytorialnego, w czasie których powiaty i województwa mocno już wrosły w ustrój naszego państwa oraz jego porządek prawny.

Jednym z pierwszych prelegentów, który zapoczątkował obrady i dyskusje, był były premier, prof. dr hab. Jerzy Buzek. Wystąpienie byłego premiera było doskonałym punktem wyjścia Konferencji, bowiem to właśnie kierowany przez niego rząd wprowadził tzw. cztery reformy: emerytalną, zdrowia, oświaty i administracji.

Jeden z najbliższych wówczas współpracowników premiera Buzka, a dzisiaj prezes NIK, Krzysztof Kwiatkowski przypomniał, że podstawowym założeniem koncepcji powiatu była zarówno realizacja istniejących więzi społecznych, gospodarczych i kulturowych, jak i potrzeba wykształcenia ponadgminnych ośrodków, świadczących wyspecjalizowane usługi na rzecz lokalnych społeczności. Prezes NIK podkreślił także, że powołanie, a właściwie reaktywowanie samorządu terytorialnego po przemianach ustrojowych zapoczątkowanych w 1989 r., należy zaliczyć do najdonioślejszych decyzji, podjętych w celu przeobrażenia ustroju Rzeczypospolitej Polskiej. Idea ta stanowiła bowiem podstawowy element procesu przejścia od modelu państwa autorytarnego i centralnie zarządzanego do modelu państwa demokratycznego i zdecentralizowanego.

To co nam się naprawdę udało poprzez reformy decentralizujące władzę w Polsce, to rozbicie systemu centralistycznego. Przed reformami mieliśmy do czynienia ze scentralizowanym systemem władzy, opartym na dominacji układu branżowego, resortowego nad układem terytorialnym. To właśnie według klucza resortowego podejmowane były strategiczne decyzje w państwie, następował przepływ informacji i pieniędzy. A przecież istnieją ważne, strategiczne zadania, które muszą być wykonywane właśnie na szczeblu centralnym - mówił prezes Kwiatkowski.

Zaproszeni goście dyskutowali także o finansach samorządów. Ożywioną debatę wywołało m.in. zagadnienie różnic w strukturze dochodów między gminą a powiatem i województwem. Ważki okazał się głos prezesa NIK, który przedstawiając wyniki jednej z najnowszych kontroli NIK, dotyczącej oceny systemu dotowania zadań zleconych samorządom, przypomniał, że Najwyższa Izba Kontroli zwróciła się do Rady Ministrów z wnioskiem o rozważenie możliwości przekształcenia zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, mających charakter zadań stałych, w zadania własne jednostek samorządu terytorialnego. O tak mocnym stanowisku zadecydowały zidentyfikowane podczas kontroli problemy o charakterze systemowym.

Raport NIK zwracał bowiem uwagę m.in. na fakt, że ocena systemu dotowania zadań zleconych samorządom jest zróżnicowana i zależy od charakteru udzielonych dotacji. W całym systemie dotacyjnym najwięcej udzielano dotacji o charakterze transferowym - i ich przekazywanie na ogół przebiegało właściwie. Natomiast nieprawidłowo system dotacyjny działał w obszarze finansowania wydatków ponoszonych przez jednostki samorządowe bezpośrednio (w związku z wykonywaniem przez nie zadań zleconych). Powodem nieprawidłowości były tu przede wszystkim niespójne oraz niejasne regulacje, dotyczące zarówno planowania, jak i rozliczania dotacji.

Więcej o wynikach kontroli oceny systemu dotowania zadań zleconych samorządom >>

Podczas konferencji nie mogło też zabraknąć debaty na temat aktualnych wyzwań i dylematów, stojących przed jednostkami samorządu terytorialnego. Różne koncepcje ścierały się w dyskusjach nt. poprawy funkcjonowania samorządu powiatowego oraz tych o potrzebie zmiany zasadniczego podziału terytorialnego państwa. Nie zabrakło głosów za zmianą i argumentów dotyczących rezygnacji z samorządu powiatowego. W tej sprawie jasne i zdecydowane było stanowisko prezesa Kwiatkowskiego: Nigdy w żadnej z naszych kontroli nie pojawił się wniosek, że warto rozważyć likwidację samorządu terytorialnego. Wręcz przeciwnie - cały czas myślimy jak usprawnić działania poszczególnych rodzajów samorządu terytorialnego - mówił szef Izby.

Prezentując obraz działalności samorządów, jaki wyłania się z raportów NIK prezes Kwiatkowski podkreślił także, że NIK kładzie nacisk nie tylko na przeprowadzanie kontroli, ale przede wszystkim na to, by ustalenia z kontroli mogły zostać wykorzystane w praktyce. Zależy nam na rozpowszechnianiu wiedzy, standardów i dobrych praktyk, na które trafiamy podczas badań kontrolnych - mówił Kwiatkowski - dlatego przygotowujemy różnego rodzaju zbiorcze opracowania dotyczące kontroli przeprowadzonych w jednostkach samorządu terytorialnego. W wielu wypadkach, gdy nasze ustalenia mogą mieć znaczenie dla działania każdego - nie tylko kontrolowanego - samorządu, nasze Informacje o wynikach kontroli przesyłamy do wiadomości wszystkich samorządów w Polsce. Część problemów dotykających samorządów ma charakter systemowy. W tych przypadkach z kolei NIK formułuje wnioski de lege ferenda i postulaty dotyczące doprecyzowania rozwiązań prawnych oraz uregulowania poszczególnych obszarów działalności przez gminy i powiaty, z intencją, że przyczynią się one do poprawy funkcjonowania samorządu. Bo dobrze działający samorząd to sprawniejsze państwo i lepsza jakość życia każdego z nas - dodał prezes NIK.

Konieczność nauczenia się technik „współrządzenia" - to w opinii prezesa NIK - jedno z najważniejszych wyzwań, stojące obecnie przed tymi samorządami, które chcą w pełni realizować ideę samorządności w służbie obywatelom. Prezes Kwiatkowski szeroko mówił o idei znana jako „ public governance", przypominając, że pojęcie to odnosi się nie do struktur, lecz do metod wykonywania funkcji zarządzania publicznego i zarazem do metod koordynowania. W szerszym aspekcie definiuje ono metody współdziałania wszystkich uczestników życia publicznego, a więc zarówno władzy publicznej rządowej i samorządowej jak i przedsiębiorców i społeczeństwa obywatelskiego - przypomniał prezes NIK i zwrócił uwagę: Tu bardzo ważnym słowem jest słowo „zaufanie". Bo bez zaufania nie ma szans na rozwój.

Krakowska Konferencja była też doskonałą okazją, aby podzielić się uwagami na temat bieżących zmian. Udało się poruszyć m.in. problem zwiększenia udziału obywateli społeczności lokalnych w procesie funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych na podstawie nowelizacji ustaw o samorządzie powiatowym i województwa z dnia 11 stycznia 2018 r.

Uczestnicy konferencji mieli też okazję porównać polskie doświadczenia samorządowe z doświadczeniami krajów europejskich, które prezentowali zaproszeni goście z Austrii, Czech i Ukrainy.

Źródło: NIK
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA