fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Obszary medyczne

Odkrycie insuliny to prze這m w leczeniu cukrzycy. Kolejnym krokiem milowym by這 zastosowanie flozyn

fot. Shutterstock
Odkrycie insuliny by這 jednym z najwi瘯szych dokona naukowych w zakresie medycyny w XX wieku. Dla cukrzyk闚 zbawienne by這 tak瞠 rozpocz璚ie leczenia za pomoc flozyn.

Pierwszym powa積ym krokiem na drodze do wynalezienia insuliny by這 odkrycie tzw. wysepek Langerhansa w 1869 r. przez niemieckiego studenta Paula Langerhansa. Zaledwie p馧 wieku pniej insulin nie tylko znano, ale i produkowano na skal przemys這w.

Eksperymenty na psach

Jedno z najwa積iejszych dowiadcze prowadz鉍ych do wiedzy dotycz鉍ej istotnej funkcji insuliny w rozwoju i przebiegu cukrzycy, 30 lat po Langerhansie w 1899 r. wykonali Joseph von Mering i Oscar Minkowski, nominowany zreszt w latach 19021932 a 12 razy do Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. We dw鏂h, pracuj鉍 na Uniwersytecie w Strasburgu, przeprowadzili seri eksperyment闚 na psach, w wyniku kt鏎ych dowiedziono, 瞠 usuni璚ie trzustki powoduje u tych zwierz靖 cukrzyc. Tym samym obaj naukowcy dowiedli, 瞠 to trzustka zawiera regulator poziomu glukozy we krwi.

Rok pniej ameryka雟ki patolog Eugene Lindsay Opie powi頊a zwyrodnienia w obr瑿ie wysepek Langerhansa z wyst瘼owaniem cukrzycy. Sta這 si w闚czas oczywiste, 瞠 to w豉nie odkryte w 1869 r. przez niemieckiego studenta skupiska kom鏎ek w trzustce produkuj wydzielin niezb璠n dla prawid這wego metabolizmu cukr闚, kt鏎ej brak prowadzi w豉nie do rozwoju cukrzycy. T wydzielin okaza豉 si insulina, wyizolowana ostatecznie przez kanadyjskiego lekarza Fredericka Bantinga w 1922 r.

Tajemnicza substancja

Banting trzustk zainteresowa si jesieni 1920 r., gdy przygotowywa na jej temat wyk豉d dla student闚 medycyny. Pozna wtedy histori odkry Langerhansa, eksperyment闚 Meringa i Minkowskiego i wielu innych, kt鏎zy zg喚biali temat trzustki przed nim. Bantinga temat wci鉚n像 na tyle skutecznie, 瞠 zdecydowa si odtworzy histori. Tak jak Mering i Minkowski, usuwa trzustk niekt鏎ym psom, innym podwi頊ywa przewody trzustkowe i pr鏏owa wyizolowa tajemnicz substancj nazwan pniej insulin. Uzyska przy tym na tyle obiecuj鉍e rezultaty, 瞠 jeden z jego koleg闚 zaproponowa mu powt鏎zenie bada w specjalistycznym laboratorium na Uniwersytecie w Toronto. Banting mia tu pracowa pod opiek i ze wsparciem profesora medycyny Johna Jamesa Rickarda Macleoda, fizjologa i specjalisty od cukrzycy.

Prace w laboratorium ruszy造 wiosn 1921 r. i przebiega造 tak dobrze, 瞠 niespe軟a rok pniej insulin podano w szpitalu pierwszemu pacjentowi. By nim Leonard Thompson, 14-latek przyj皻y do plac闚ki w Toronto w stanie ci篹kim. Insulina zadzia豉豉 w tym przypadku niezwykle skutecznie.

Sukces terapii Thompsona sk這ni lekarzy do stosowania insuliny u kolejnych chorych, a ju w 1922 r. dwie firmy farmaceutyczne produkowa造 i sprzedawa造 insulin na skal przemys這w. By造 to kanadyjska Connaught Laboratories i ameryka雟ka Eli Lilly, ta sama, kt鏎a jaki czas pniej jako pierwsza produkowa豉 na masow skal penicylin. W kolejnym roku Banting razem z Macleodem za swoj prac i odkrycia odebrali medycznego Nobla.

Prace trwa造 dalej. Trzy lata po Noblu dla Bantinga i Macleoda, Amerykanin John Jacob Abel jako pierwszy w historii wykrystalizowa insulin. W latach 40. i 50. brytyjski biochemik pracowa nad ustaleniem jej molekularnej struktury, co ostatecznie zrobi i za co r闚nie dosta Nobla w dziedzinie chemii w 1958 r. W 1963 r. natomiast, dzi瘯i wykorzystaniu in篡nierii genetycznej, insulina sta豉 si pierwszym bia趾iem, kt鏎e mo積a syntetyzowa chemicznie i co za tym idzie, produkowa jej nieograniczone iloci.

Zbawienny wp造w jab貫k

Przesz這 sto lat wczeniej odkryto substancj, kt鏎a dzi, w XXI w., jest dla zastosowania insuliny u cukrzyk闚 wietn alternatyw. Floryzyn francuscy chemicy wyizolowali ju w 1835 r. Gorzki w smaku zwi頊ek okrelono wtedy mianem glikozydu z kory jab這ni, bo to w豉nie z tego drzewa go pozyskano. Pocz靖kowo s鉅zono, 瞠 b璠zie to lekarstwo skuteczne w zwalczaniu gor鉍zki i chor鏏 zakanych, w tym m.in. malarii. Pod k靖em zwalczania malarii badano j zreszt na zwierz皻ach jeszcze w XIX w. Okaza這 si jednak, 瞠 substancja z kory jab這ni powoduje u nich odwodnienie i biegunk. Natomiast ju wtedy zauwa穎no, 瞠 zmniejsza ona st篹enia glukozy we krwi.

Kolejna fala zainteresowania floryzyn nadesz豉 w drugiej po這wie XX w., gdy rozpocz皻o nowy etap eksperyment闚, tym razem na szczurach. Tu rezultaty by造 bardziej obiecuj鉍e. Mimo rosn鉍ej w kolejnych latach wiedzy na temat dzia豉nia floryzyny nie brano jej jednak przez wiele lat pod uwag w leczeniu chorych na cukrzyc. Przede wszystkim dlatego, 瞠 s豉bo wch豉nia豉 si z przewodu pokarmowego. T barier prze豉ma造 dopiero nowo zsyntetyzowane analogi floryzyny, dzi dost瘼ne na rynku m.in. jako dapagliflozyna i kanagliflozyna.

Flozyny nie tylko opniaj wprowadzenie do terapii cukrzycy insuliny, ale te chroni przed cz瘰tymi przy tej chorobie przewlek造mi powik豉niami, takimi jak niewydolno serca czy nerek. W Polsce leki te s refundowane (u os鏏 spe軟iaj鉍ych okrelone warunki) od listopada 2019 r., cho o wiele wczeniej zgodnie rekomendowali to lekarze i farmaceuci, uznaj鉍 w豉nie flozyny za leki najnowoczeniejsze, a co za tym idzie, nie tylko skuteczne, ale i bezpieczne dla pacjenta.

Po蕨dany lek, przeznaczony do terapii cukrzycy typu 2, powinien nie tylko normalizowa glikemi, czyli obni瘸 st篹enie glukozy we krwi. Idealna substancja lecznicza powinna tak瞠 przywraca prawid這w odpowied tkankow na insulin, wp造wa na st篹enie lipid闚 oraz zapobiega mia盥篡cy, a tak瞠 powodowa zmniejszenie masy nadmiernej cia豉 pacjenta. O takie panaceum jednak trudno, st鉅 trwaj badania nad nowymi grupami lek闚. Do lek闚 nowo wprowadzonych do obrotu na terenie Stan闚 Zjednoczonych i Unii Europejskiej nale蕨 gliflozyny klasa doustnych lek闚 przeciwcukrzycowych o unikalnym mechanizmie dzia豉nia pisa豉 jeszcze w 2016 r. Agnieszka Stelmaszczyk z Katedry i Zak豉du Farmakologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego z Poznaniu. Natomiast Anna liwi雟ka, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyk闚, ju po wpisaniu flozyn na list lek闚 refundowanych stwierdzi豉 wprost: To prze這mowa decyzja. Do tej pory Polska pod wzgl璠em dost瘼u pacjent闚 do nowoczesnych terapii by豉 w ogonie Europy. Teraz, dzi瘯i decyzji ministerstwa, jest lepiej.

To wa積e, bo w Polsce na cukrzyc choruje coraz wi璚ej os鏏. Jak na stronie pacjent.gov.pl podaj Ministerstwo Zdrowia i NFZ, w 2018 r. w Polsce by這 2,9 mln doros造ch cukrzyk闚 1,3 mln m篹czyzn i 1,6 mln kobiet. To znaczy, 瞠 chorowa co 11. doros造. A to tylko dane dotycz鉍e formalnie zdiagnozowanych przypadk闚. Co wi璚ej, od 2013 do 2018 r. liczba cukrzyk闚 wzros豉 u nas o 13,7 proc., a na oty這 jedn z przyczyn cukrzycy cierpi ju co czwarty Polak.

r鏚這: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wywietlimy artyku za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA