Opłaty nie są skutecznie ściągane

Wpływy z opłat za korzystanie ze środowiska, które wpłynęły do urzędów marszałkowskich, wzrosły z 896 mln do ponad miliarda złotych. Kontrolerzy stwierdzili jednak nieprawidłowości w czterech z sześciu badanych urzędów. Polegały one głównie na niesprawdzaniu rzetelności większości rozliczeń opłat. W dwóch urzędach robiono to zbyt przewlekle.

Marszałkowie trzech województw zwlekali ponadto z wydawaniem decyzji ustalających wysokość opłat. Konsekwencją tych działań było to, że w latach 2007 – 2008 do gminnych i powiatowych funduszy ochrony środowiska środki były przekazywane nieterminowo i w mniejszej niż należna wysokości.

Podobnie wyglądała sytuacja w kontrolowanych wojewódzkich inspektoratach ochrony środowiska. W 22 proc. z nich postępowania dotyczące wymierzenia kar pieniężnych za przekroczenie lub naruszenie warunków korzystania ze środowiska zostały wszczęte z opóźnieniem. Kontrolerzy wskazali także na ich przewlekłość.

Od wszczęcia do zakończenia takich postępowań upływały niekiedy nawet dwa lata.

Z raportu NIK wynika jednak, że zadłużenie z tytułu zaległych kar pobieranych przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska w latach 2007 – 2008 uległo zmniejszeniu o 26,8 proc. Jednak w pięciu z siedmiu badanych inspektoratów NIK stwierdziła przypadki opóźnień w dochodzeniu należności sięgających nawet sześciu lat.

[srodtytul]Wydatki niezgodne z prawem[/srodtytul]

Kontrolowane powiaty i gminy dysponowały środkami funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekraczającymi 190 mln zł. Najwyższa Izba Kontroli ustaliła, że ponad 28 mln zł z tej kwoty wydano nielegalnie.

Środki zgromadzone były bowiem przeznaczane nie na zadania związane z ochroną środowiska i gospodarką wodną. Finansowano z nich m.in. remonty i utrzymanie dróg, zakup maszyn drogowych, a nawet budowę ścianki wspinaczkowej.

Spośród 21 kontrolowanych gmin tylko dziesięć uzyskało wpływy z opłat i kar za usuwanie drzew i krzewów. Stwierdzono też przypadki błędnego określania stawek, a nawet gatunków drzew, co spowodowało nieprawidłowe ustalenie opłat w wysokości 183,3 tys. zł.

[srodtytul]Zmiana przepisów[/srodtytul]

Gminne i powiatowe fundusze ochrony środowiska uległy likwidacji. Dokonała tego z dniem [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?n=1&id=335073]1 stycznia 2010 r. nowelizacja ustawy[/link] – [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=B4401B6FC1EE87C2BC61540A47EAA2A8?id=258935]Prawo ochrony środowiska[/link].

W konsekwencji ich dochody stały się dochodami budżetowymi tych jednostek samorządu terytorialnego, którymi dysponują bezpośrednio wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz zarządy powiatów.

Natomiast należności i zobowiązania powiatowych i gminnych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej stały się odpowiednio należnościami i zobowiązaniami budżetów powiatów i gmin.

Likwidacja gminnych i powiatowych funduszy nie oznacza, że pozyskane przez te jednostki nowe dochody będą mogły być wydatkowane w dowolny sposób. Nowelizacja zawiera bowiem zapisy, które mają gwarantować utrzymanie przynajmniej dotychczasowego poziomu finansowania ochrony środowiska przez te jednostki samorządu terytorialnego.

Zgodnie bowiem z treścią znowelizowanego art. 403 ust. 1 i 2 prawa ochrony środowiska należące do gmin i powiatów zadania mają być finansowane z ich budżetów w wysokości nie mniejszej niż kwota wpływów z tytułu kar i opłat, które do 1 stycznia stanowiły dochody gminnych (powiatowych) funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

[srodtytul]Zapłaci budżet[/srodtytul]

Utrzymana została również zasada, zgodnie z którą gminy i powiaty, w których przychody z kar i opłat są większe niż dziesięciokrotność średniej krajowej przychodów z roku poprzedniego przypadających na jednego mieszkańca, przekazują nadwyżkę z tytułu tych przychodów do właściwego funduszu wojewódzkiego.