Wpływy z opłat za korzystanie ze środowiska, które wpłynęły do urzędów marszałkowskich, wzrosły z 896 mln do ponad miliarda złotych. Kontrolerzy stwierdzili jednak nieprawidłowości w czterech z sześciu badanych urzędów. Polegały one głównie na niesprawdzaniu rzetelności większości rozliczeń opłat. W dwóch urzędach robiono to zbyt przewlekle.
Marszałkowie trzech województw zwlekali ponadto z wydawaniem decyzji ustalających wysokość opłat. Konsekwencją tych działań było to, że w latach 2007 – 2008 do gminnych i powiatowych funduszy ochrony środowiska środki były przekazywane nieterminowo i w mniejszej niż należna wysokości.
Podobnie wyglądała sytuacja w kontrolowanych wojewódzkich inspektoratach ochrony środowiska. W 22 proc. z nich postępowania dotyczące wymierzenia kar pieniężnych za przekroczenie lub naruszenie warunków korzystania ze środowiska zostały wszczęte z opóźnieniem. Kontrolerzy wskazali także na ich przewlekłość.
Od wszczęcia do zakończenia takich postępowań upływały niekiedy nawet dwa lata.
Z raportu NIK wynika jednak, że zadłużenie z tytułu zaległych kar pobieranych przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska w latach 2007 – 2008 uległo zmniejszeniu o 26,8 proc. Jednak w pięciu z siedmiu badanych inspektoratów NIK stwierdziła przypadki opóźnień w dochodzeniu należności sięgających nawet sześciu lat.
[srodtytul]Wydatki niezgodne z prawem[/srodtytul]
Kontrolowane powiaty i gminy dysponowały środkami funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej przekraczającymi 190 mln zł. Najwyższa Izba Kontroli ustaliła, że ponad 28 mln zł z tej kwoty wydano nielegalnie.
Środki zgromadzone były bowiem przeznaczane nie na zadania związane z ochroną środowiska i gospodarką wodną. Finansowano z nich m.in. remonty i utrzymanie dróg, zakup maszyn drogowych, a nawet budowę ścianki wspinaczkowej.
Spośród 21 kontrolowanych gmin tylko dziesięć uzyskało wpływy z opłat i kar za usuwanie drzew i krzewów. Stwierdzono też przypadki błędnego określania stawek, a nawet gatunków drzew, co spowodowało nieprawidłowe ustalenie opłat w wysokości 183,3 tys. zł.
[srodtytul]Zmiana przepisów[/srodtytul]
Gminne i powiatowe fundusze ochrony środowiska uległy likwidacji. Dokonała tego z dniem [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?n=1&id=335073]1 stycznia 2010 r. nowelizacja ustawy[/link] – [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=B4401B6FC1EE87C2BC61540A47EAA2A8?id=258935]Prawo ochrony środowiska[/link].
W konsekwencji ich dochody stały się dochodami budżetowymi tych jednostek samorządu terytorialnego, którymi dysponują bezpośrednio wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz zarządy powiatów.
Natomiast należności i zobowiązania powiatowych i gminnych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej stały się odpowiednio należnościami i zobowiązaniami budżetów powiatów i gmin.
Likwidacja gminnych i powiatowych funduszy nie oznacza, że pozyskane przez te jednostki nowe dochody będą mogły być wydatkowane w dowolny sposób. Nowelizacja zawiera bowiem zapisy, które mają gwarantować utrzymanie przynajmniej dotychczasowego poziomu finansowania ochrony środowiska przez te jednostki samorządu terytorialnego.
Zgodnie bowiem z treścią znowelizowanego art. 403 ust. 1 i 2 prawa ochrony środowiska należące do gmin i powiatów zadania mają być finansowane z ich budżetów w wysokości nie mniejszej niż kwota wpływów z tytułu kar i opłat, które do 1 stycznia stanowiły dochody gminnych (powiatowych) funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
[srodtytul]Zapłaci budżet[/srodtytul]
Utrzymana została również zasada, zgodnie z którą gminy i powiaty, w których przychody z kar i opłat są większe niż dziesięciokrotność średniej krajowej przychodów z roku poprzedniego przypadających na jednego mieszkańca, przekazują nadwyżkę z tytułu tych przychodów do właściwego funduszu wojewódzkiego.
W 2010 r. przekazanie tych środków następuje do 15 sierpnia. Do 15 sierpnia 2011 r. przekazana ma być natomiast nadwyżka kar i opłat pobranych w 2010 r.
[ramka][b]Zalecenia i wnioski[/b]
Wnioski pokontrolne skierowane przez NIK do badanych jednostek samorządu terytorialnego wskazują potrzebę podjęcia działań zapewniających eliminację stwierdzonych nieprawidłowości. Do marszałków wnioskowano przede wszystkim o zapewnienie systematycznej kontroli terminowości uiszczania opłat i podejmowania działań windykacyjnych bez zbędnej zwłoki.
Wojewódzkim inspektoratom ochrony środowiska zalecano przede wszystkim przestrzeganie określonych w kodeksie postępowania administracyjnego terminów do wydawania decyzji.
Natomiast gminom i powiatom zalecano zapewnienie nadzoru nad prawidłowym gospodarowaniem środkami funduszy. Obecnie oznacza to konieczność zagwarantowania w uchwałach budżetowych tych jednostek odpowiednich kwot na działania związane z ochroną środowiska. [/ramka]