Gospodarka komunalna: nie można zwlekać z podejmowaniem uchwał

Rz: 1 lutego weszły w życie przepisy nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Jakie najważniejsze zmiany wprowadziła ta nowelizacja?

Małgorzata Szymborska: Ta poselska nowelizacja jest odpowiedzią na uwagi zgłaszane przez wszystkich beneficjentów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Precyzuje ona dotychczasowe przepisy w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi. Chodzi m.in. o przepisy dotyczące selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Określono w niej minimalną częstotliwość ich odbierania. Określono też obowiązek odbierania przez gminę odpadów z możliwością ograniczenia ich ilości tylko do niektórych, konkretnych rodzajów odpadów.

Nowelizacja realizuje też wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący ustalenia kryteriów zwolnień z całości lub części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Gmina może wprowadzić zwolnienia z całości lub z części opłaty ze względu na kryterium dochodowe. Nowelizacja określa też maksymalne stawki opłaty, których rada gminy nie może przekroczyć w uchwale w sprawie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Ponadto doprecyzowuje, że podstawowa stawka opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązuje za odpady selektywnie zbierane, a wyższa stawka, jeżeli odpady nie są zbierane i odbierane w sposób selektywny.

Zniesiony został również obowiązek składania nowych deklaracji przez właścicieli nieruchomości w przypadku zmiany stawek opłat. Natomiast nadal można stosować opłaty ryczałtowe dla gospodarstw domowych z podziałem na gospodarstwa dwu-, trzy-, czteroosobowe itp. W ten sposób gminy nadal mogą wspierać rodziny wielodzietne.

Nowelizacja zmieniła wytyczne dotyczące treści uchwały określającej stawki opłat za odbiór odpadów. Jakie są tego konsekwencje? Czy to oznacza, że obowiązujące dotychczas uchwały rad gmin regulujące te kwestie przestały obowiązywać z dniem 1 lutego?

W opinii Ministerstwa Środowiska – w przypadku gdy treść dotychczasowej uchwały nie jest sprzeczna ze znowelizowaną ustawą – można przychylić się do poglądu, że uchwała taka nadal pozostaje w mocy do czasu uchwalenia i wejścia w życie nowej uchwały. W pozostałych przypadkach – np. gdy stawki opłat ustalone przez radę gminy przekraczają maksymalne stawki określone w ustawie – rekomendujemy gminom podjęcie uchwał w sprawie wyboru metody i stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w najkrótszym możliwym terminie.

Kiedy najpóźniej powinny były zostać uchwalone nowe uchwały rad gmin?

Uchwały podejmowane na mocy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zostały przepisem przejściowym utrzymane w mocy 18 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Oznacza to, że najpóźniej od 1 sierpnia 2016 r. powinny wejść w życie uchwały rad gmin zgodne z zapisami ustawy.

Jakie regulacje powinny przyjąć gminy i czego powinny one dotyczyć?

W pierwszej kolejności gminy powinny przyjąć regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy w części dotyczącej selektywnego zbierania odpadów. Następnie powinny podjąć uchwałę w sprawie trybu i częstotliwości uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w której dopuszczono uiszczanie opłaty zarówno z dołu, jak i z góry.

Kolejną uchwałą, której podjęcie należy rozważyć, jest uchwała w sprawie wzoru deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, składanej przez właściciela nieruchomości. Uchwała ta powinna określić wzór deklaracji, która będzie dostarczać gminie niezbędnych informacji, dotyczących wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi uiszczanej przez właścicieli nieruchomości.

Wiele istotnych zmian zostało wprowadzonych w przepisie stanowiącym podstawę do podjęcia uchwały w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w zamian za uiszczoną przez właściciela nieruchomości opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Określono w nim minimalną częstotliwość odbierania odpadów komunalnych w okresie od kwietnia do października, określono rodzaje odpadów, dla których gmina może wyznaczyć maksymalne ilości odbieranych w ramach opłaty odpadów.

Zgodnie z nowymi przepisami gmina może takie limity określić wyłącznie dla odpadów zielonych, opon, odpadów wielkogabarytowych oraz odpadów budowlanych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne. W stosunku do pozostałych odpadów gmina powinna zapewnić możliwość pozbywania się wszystkich odpadów komunalnych. Uchwała ta również powinna określić tryb i sposób zgłaszania przez właścicieli nieruchomości przypadków niewłaściwego świadczenia usług przez podmiot odbierający odpady komunalne lub prowadzący punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

Jakie inne obowiązki spoczywają na gminach w związku z wejściem w życie tej ustawy?

Gminy przede wszystkim powinny ustalić, czy ich systemy gospodarki odpadami komunalnymi są zgodne ze znowelizowanymi przepisami. Niezbędna wydaje się analiza co do częstotliwości odbierania odpadów. Ponadto gminy powinny ustalić opłatę ryczałtową dla nieruchomości, na których znajdują się domki letniskowe, lub inne nieruchomości wykorzystywane na cele rekreacyjno-wypoczynkowe.

Gminy mają również możliwość przekazania egzekucji środków z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi do urzędów skarbowych.

Niestety, w przypadku niektórych gmin nie zostały jeszcze zrealizowane obowiązki nałożone nowelizacją ustawy z 2011 r., która wprowadzała nowy system gospodarki odpadami komunalnymi. Nadal istnieje obowiązek tworzenia punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, dlatego gminy, które tego nie zrobiły, powinny taki punkt utworzyć.

Ważne jest też, by gminy prowadziły edukację swoich mieszkańców na temat prawidłowego selektywnego zbierania odpadów komunalnych. W ustawie jednoznacznie wskazano, że działania edukacyjne mogą być finansowane z wpływów z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Istotne również jest, aby gminy prowadziły działania kontrolne w stosunku do podmiotów odbierających odpady komunalne, szczególnie pod kątem prawidłowego zagospodarowania odebranych odpadów.

Czy mieszkańcy dostaną nowe deklaracje do wypełnienia? Co znajdzie się w tych deklaracjach?

Nie jest przesądzone, że mieszkańcy będą zobowiązani do złożenia nowych deklaracji, to zależy, czy jej nowy wzór określi rada gminy. Deklaracje jak dotąd będą miały na celu dostarczyć informacje niezbędne do wyliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Czy w deklaracji będą podawane informacje o miejscu zatrudnienia właściciela nieruchomości?

Ustawa nie nakazuje podawania takich danych w deklaracji. Nadal wzór deklaracji określają rady gmin w drodze uchwały. Ustawa określa, jakie m.in. informacje mogą być zawarte w deklaracji, jednak ostateczna decyzja należy do gminy. Generalnie deklaracje powinny dostarczyć gminie wyłącznie informacji niezbędnych do obliczenia stawek opłat, które pokryją koszty zagospodarowania odpadów w gminie. Cele, na jakie mogą być przeznaczane środki z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi pobieranych od właścicieli nieruchomości, zostały określone w ustawie.