To rządowa ustawa o systemach sztucznej inteligencji, przygotowana przez Ministerstwo Cyfryzacji. Nowe przepisy mają pozwolić na utworzenie krajowych ram stosowania AI Act, unijnego rozporządzenia z 2024 r., w tym określić m.in. organizację nadzoru nad rynkiem systemów sztucznej inteligencji. Za ustawą głosowało 421 posłów, przeciw było trzech, a 18 wstrzymało się od głosu.
Czytaj więcej
Sejm rozpoczyna prace nad ustawą, która powoła Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji – nowy organ nadzoru nad rynkiem AI. Przedsi...
– Ustawa o systemach sztucznej inteligencji jest ważnym krokiem w budowie przejrzystego, innowacyjnego i bezpiecznego systemu sztucznej inteligencji w Polsce. Kto dziś wygrywa wyścig o sztuczną inteligencję, ten jutro wygrywa wyścig gospodarczy. Niech to krótkie zdanie zapisze się nam w głowach, bo dzisiaj tworzymy podstawę do tego, żebyśmy w przyszłości mogli być dumni z Polski – przekonywał w Sejmie minister cyfryzacji, wicepremier Krzysztof Gawkowski, który podczas wcześniejszej debaty podkreślił, że jednym z priorytetów ustawy jest wspieranie innowacji.
– W globalnej rewolucji technologicznej nie zadowala nas rola lokatora, który jedynie opłaca czynsz i korzysta z zagranicznych rozwiązań. Chcemy być architektem tych systemów. To jest ustawa, która to przejście z roli klienta do roli twórcy zapewnia. Sprawiamy, że Polska przestaje być tylko rynkiem zbytu, a staje się sercem cyfrowego rozwoju w Europie – podkreślił Gawkowski.
Nowy organ nadzoru nad sztuczną inteligencją
Ustawa przewiduje powołanie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), która będzie krajowym organem nadzoru rynku w zakresie systemów AI oraz pojedynczym punktem kontaktowym w relacjach z instytucjami unijnymi. Przewodniczący komisji będzie powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na pięcioletnią kadencję. W składzie KRiBSI mają znaleźć się też przedstawiciele UOKiK, KNF, KRRiT i UKE.
Do zadań nowej komisji ma należeć kontrola przestrzegania unijnych i krajowych przepisów o AI, wydawanie decyzji i postanowień, prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych, współpraca z organami krajowymi i unijnymi oraz wspieranie rozwoju innowacji. Komisja będzie też prowadzić rejestr skarg, wydawać opinie indywidualne i wyjaśnienia oraz tworzyć piaskownice regulacyjne.
Czytaj więcej
Sąd Najwyższy chce, by skargi kasacyjne dotyczące naruszeń przepisów AI Act i polskiej ustawy o sztucznej inteligencji rozpoznawała Izba Kontroli N...
Nowe przepisy nie obejmą m.in. spraw związanych z obroną narodową oraz bezpieczeństwem narodowym, objętych działaniami służb specjalnych, w tym Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego.
Ustawa o AI. Skarga obywatela i szybka reakcja urzędu
Komisja ds. AI ma także przeciwdziałać zagrożeniom związanym z bezpieczeństwem systemów sztucznej inteligencji. Przepisy przewidują możliwość zgłaszania poważnych incydentów oraz reagowania na sytuacje, w których system AI może zagrażać życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu lub prawom podstawowym. Ustawa określa również tryb składania skarg na naruszenia przepisów o sztucznej inteligencji.
W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że skarga ma być jednym z istotnych narzędzi zapewnienia stosowania unijnych przepisów o AI. Obywatel, który uzna, że system AI naruszył jego prawa, będzie mógł zawiadomić komisję. – Postępowanie skargowe zakończone będzie wydaniem decyzji. Proponuje się, aby na decyzję właściwego organu krajowego przysługiwało odwołanie do właściwego sądu, którym ze względu na potrzebę specjalizacji oraz wysokich wymagań co do znajomości spraw z zakresu technologii cyfrowych oraz nadzoru rynku będzie Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – czytamy w OSR projektu ustawy, w którym opisano krajową ścieżkę interwencji dotyczących działania algorytmów.
Piaskownice regulacyjne dla firm w nowej ustawie o AI
Ustawa ma nie tylko wprowadzić nadzór nad rynkiem AI, ale również ułatwić ma firmom rozwijanie nowych technologii. Służyć temu mają piaskownice regulacyjne, czyli kontrolowane środowiska testowania innowacyjnych systemów sztucznej inteligencji. Mikro-, mali i średni przedsiębiorcy mają być zwolnieni z opłat za udział w takim rozwiązaniu. – Szczególnie istotne jest zadanie tworzenia piaskownic regulacyjnych, które pozwalają na testowanie innowacyjnych rozwiązań w kontrolowanych warunkach – podkreślono w uzasadnieniu projektu.
Czytaj więcej
Nie można wymagać od przedsiębiorców pełnego dostosowania się do skomplikowanych obowiązków, jeśli Komisja Europejska wciąż nie wydała wytycznych p...
Ponadto firmy będą mogły występować do KRiBSI o opinie indywidualne i wyjaśnienia dotyczące stosowania przepisów. Brak wydania opinii w terminie ma być traktowany jak akceptacja stanowiska przedstawionego we wniosku.
Nowe przepisy zakładają również, że minister cyfryzacji będzie mógł udzielać pomocy finansowej na badania naukowe lub prace rozwojowe dotyczące AI oraz finansować lub współfinansować programy i projekty m.in. ze środków budżetu państwa i budżetu UE. Szef MC ma być także organem notyfikującym dla jednostek oceniających zgodność systemów AI, a wspierać ma go w tym Polskie Centrum Akredytacji.
Spór o niezależność komisji ds. AI
Podczas prac nad projektem pojawił się spór o sposób powoływania władz Komisji ds. AI. PiS postulował przede wszystkim jej odpolitycznienie i chciał, by szef KRiBSI był wybierany większością kwalifikowaną, czyli 3/5 głosów, co wymuszałoby szersze porozumienie polityczne. Opozycja chciała również zmienić tryb wyłaniania wiceprzewodniczących komisji. Proponowano, aby w procedurze uczestniczyły także instytucje zewnętrzne wobec samego przewodniczącego, m.in. Społeczna Rada ds. AI, Rzecznik Praw Obywatelskich czy prezes PAN i prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Czytaj więcej:
2 sierpnia br. unijne rozporządzenie AI Act zacznie być stosowane w większości obszarów, w tym w systemach wysokiego ryzyka (np. HR, scoring kredyt...
Pro
PiS jednak głosował za ustawą, ponieważ – jak przekonywał poseł tej partii Piotr Uściński – „jest szansa na to, żeby Polska była jednym z liderów na świecie w zakresie sztucznej inteligencji i trzeba robić wszystko, żeby to się wydarzyło”.
W toku prac legislacyjnych w sejmowej komisji cyfryzacji i jej podkomisji wprowadzono poprawki, które jednak nie zmieniły zasadniczego kierunku regulacji. Większość z nich miała charakter porządkujący, choć niektóre doprecyzowały rozwiązania dotyczące organizacji nadzoru nad rynkiem AI, zasady działania KRiBSI, także kwestie dotyczące ochrony interesów przedsiębiorców oraz instrumentów wspierających innowacje. Przyjęte poprawki dotyczyły również większej przejrzystości procedur, trybu prowadzenia kontroli czy sposobu powoływania władz Komisji ds. AI.
AI Act i krajowe organy nadzoru
AI Act to unijne rozporządzenie z 2024 r., które ustanawia zasady dotyczące systemów sztucznej inteligencji. Różnicuje obowiązki w zależności od ryzyka: od zakazanych praktyk, przez wymogi przejrzystości, po systemy wysokiego ryzyka, objęte dodatkowymi obowiązkami i nadzorem.
Z punktu widzenia krajowych przepisów kluczowa jest data 2 sierpnia. Do tego czasu państwa członkowskie mają zapewnić ramy działania organów odpowiedzialnych za stosowanie AI Act. Brak krajowego organu nadzoru może utrudnić praktyczne egzekwowanie unijnych przepisów oraz funkcjonowanie podmiotów wprowadzających systemy AI na rynek. Polska ustawa ma więc stworzyć instytucjonalne zaplecze dla stosowania AI Act.
Czytaj więcej
Bruksela odsuwa w czasie i upraszcza unijne regulacje dotyczące AI. Wymogi dla systemów wysokiego ryzyka wejdą w życie najwcześniej w grudniu 2027...
Sejmowe prace nad polską ustawą są zbieżne w czasie z pracami w Brukseli nad pakietem AI Omnibus, upraszczającym część przepisów AI Act oraz przesuwającym stosowanie obowiązków dotyczących systemów wysokiego ryzyka. Porozumienie wypracowano w tzw. trilogu, czyli nieformalnych negocjacjach Parlamentu Europejskiego, Rady UE i Komisji Europejskiej, ale wymaga jeszcze formalnego przyjęcia przez unijne instytucje, co stanie się najprawdopodobniej jeszcze w czerwcu.
Najważniejsza zmiana dotyczy terminów – część wymogów dla systemów AI wysokiego ryzyka ma zostać odsunięta w czasie. Systemy związane m.in. z biometrią, infrastrukturą krytyczną, edukacją i zatrudnieniem mają zostać objęte nowymi wymogami od 2 grudnia 2027 r., a systemy AI będące komponentami bezpieczeństwa objętymi unijnymi przepisami sektorowymi – od 2 sierpnia 2028 r. Jednocześnie unijne porozumienie przewiduje dodatkowe rozwiązania dotyczące niektórych szkodliwych zastosowań AI i oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję.
