Nieznajomość prawa nie zawsze szkodzi

Dotychczas sądy jasno stwierdzały, że nieznajomość prawa szkodzi. Okazuje się jednak, że nie zawsze.

Przekonała się o tym kobieta, która za późno dowiedziała się o wyroku Trybunału Konstytucyjnego w  sprawie nieujawnionych źródeł.

Nie wiedziała o wyroku

Kiedy znajomy powiedział jej o nim, minął już trzymiesięczny termin na żądanie wznowienia postępowania sądowego. Wtedy w ciągu siedmiu dni złożyła z pomocą profesjonalnego pełnomocnika wniosek o przywrócenie terminu. Zgodnie z procedurą sądowoadministracyjną wniosek w takiej sprawie składa się do sądu, w którym czynności należało dokonać, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny spóźnienia.

Należy przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminowi i dokonać spóźnionej czynności.

Skarżąca tłumaczyła, że na wcześniejszym etapie jej interesów pilnował pełnomocnik z urzędu. Po ostatecznie – wydawałoby się – przegranym sporze w 2012 r. nie miała już z nim kontaktu. Gdy zatem znajomy powiedział jej, że wyrok Trybunału miał znaczenie dla jej sprawy, zachowała się już jak należało.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał jej wyjaśnienia i przywrócił termin.

Jacek Brolik, sędzia NSA, stwierdził, że brak winy w uchybieniu terminowi trzeba oceniać, biorąc za wzór staranną osobę, dbającą należycie o własne interesy. Trzeba też zwrócić uwagę na uchybienia spowodowane nawet niewielkim niedbalstwem. Przywracając termin, sędzia przyznał, że nie każdy musi być profesjonalistą. Skoro kobieta nie ma wiedzy prawniczej ani dostępu do fachowej literatury, jej argumenty trzeba uznać za słuszne.

Być może w tej sprawie liczył się fakt, że chodziło o skutek wyroku TK, choć nie wynika to z uzasadnienia.

Pierwsza jaskółka

– To bardzo korzystne orzeczenie, ale przestrzegałabym spóźnialskich przed nadmiernym optymizmem – ostrzega Anna Welsyng, radca prawny i doradca podatkowy. Podkreśla, że we wcześniejszych orzeczeniach NSA twierdził wprost, iż nieznajomość prawa szkodzi (sygn. I OZ 414/14). Jako przeszkody przywrócenia terminu wymienił też dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa i niedostateczną staranność.

– Ocena braku winy leży po stronie sądu lub organu podatkowego, bo postępowanie podatkowe też zna taką instytucję, ale przyjęło się, że chodzi o sytuacje nagłe i niespodziewane, przed którymi nie da się zabezpieczyć. Książkowym przykładem jest nagła choroba, wypadek czy pożar – wylicza ekspertka.

– Nieporadność i podeszły wiek również nie stanowią argumentu dla przywrócenia terminu – uzasadnił  jedną z odmów NSA (sygn. II OZ 426/14).