Szukać aktualności myśli Giedroycia w dwudziestą rocznicę jego śmierci. Jakież to trudne, choć przecież konieczne. Redaktor zręby swojej doktryny tworzył w latach 50. To poprzednie stulecie, bardziej zresztą w sensie politycznym niż chronologicznym. Świat podzielony był żelazną kurtyną, za naszymi wschodnimi granicami rozciągały się formalnie sojusznicze, ale tylko pod sowieckim butem krainy narodów dawnych obywateli pierwszej Rzeczypospolitej. Nieczęsto jawnie nam wrogie; a nawet jeśli nie w sposób demonstracyjny, to przecie karmiące się wciąż legendami o bucie i poczuciu wyższości aroganckich Lachów. Związek Radziecki zaś – wierny dziedzic moskiewskich carów – podsycał te uczucia i dbał, by nie zgasły z mijającymi pokoleniami.