W ideach naszych zachodzi zmiana szczególnej wagi, zmiana o takiej gwałtowności, iż zdaje się ona obiecywać nadejście jeszcze większych zmian” – pisał w 1759 r. Jean Le Rond d'Alembert, współtwórca „Wielkiej encyklopedii francuskiej”. I dodawał: „To przyszłość zadecyduje o kierunku, naturze i granicach tej rewolucji, o której ujemnych stronach i niekorzyściach potomność lepiej będzie mogła sądzić, niż my sami”. Jego słowa dotyczyły filozofii, ale można je odnieść do innych dziedzin od nauki po sztukę. A nawet więcej: do życia politycznego i stosunków społecznych.