Sąd Najwyższy rozstrzygnie, czy dawnym właścicielom, którym zabrano młyn zbożowy Mokratka na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej, należy się odszkodowanie, mimo że do tej pory nie wydano do tej ustawy przepisów wykonawczych.

– Takich spraw są tysiące. Uchwała SN mogłaby otworzyć na krótko drogę do dochodzenia odszkodowania za zabrane firmy, zanim wejdzie w życie ustawa reprywatyzacyjna, która zabiera dawnym właścicielom i spadkobiercom szansę na jakąkolwiek rekompensatę – mówi Maciej Obrębski, adwokat. – Nie sądzę bowiem, by ustawa ta szybko weszła w życie.

Jaka jest skala roszczeń, nie wiadomo, ale można by ją określić, gdyby po uchwale SN pojawiła się możliwość ich dochodzenia.

Brakuje rozporządzenia

Młyn zabrano w 1952 r. na podstawie art. 7 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (dalej: ustawa nacjonalizacyjna). Po latach dawny właściciel wystąpił do Sądu Okręgowego w Warszawie o zapłatę 56 mln zł odszkodowania, z tego 29 mln zł miało odpowiadać wartości znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a dalsze 27 mln zł utraconym korzyściom. Sąd odmówił. Według niego dawnemu właścicielowi nie przysługuje żadne odszkodowanie. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej wysokość odszkodowania miały ustalać specjalne komisje. Ich funkcjonowanie miało określić rozporządzenie, którego nigdy nie wydano. Ten fakt zdaniem sądu przesądza o tym, że żadne pieniądze się nie należą. Dawny właściciel odwołał się do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Według niego skoro nie wydano do tej pory przepisów wykonawczych, to powinno się stosować art. 361 § 2 kodeksu cywilnego, który mówi o pełnym odszkodowaniu.

SA nabrał wątpliwości i wystąpił do SN z pytaniem prawnym, czy dawnemu właścicielowi przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 3 i 7 ustawy nacjonalizacyjnej. Skoro bowiem do tej pory nie wydano rozporządzenia, to może ochrony prawnej dla tego roszczenia należy poszukiwać w obowiązującym prawie.

Obowiązujące prawo wystarczy

Według SA takimi współcześnie obowiązującymi przepisami mogą być art. 361 § 2 i art. 363 § 2 kodeksu cywilnego.

Z braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2). Jeżeli natomiast naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili (art. 363 § 2 k.c.).

sygnatura akt: III CZP 86/17

Opinia

Józef Forystek, adwokat specjalizujący się w reprywatyzacji

Do tej pory dawni właściciele oraz ich spadkobiercy na różne sposoby próbowali wywalczyć odszkodowanie za zabrane im firmy zgodnie z obowiązującym przed laty prawem. Nic z tego nie wyszło. Nie powiodła się również próba wywalczenia odszkodowania od Skarbu Państwa za zaniechanie legislacyjne, tj. niewydanie rozporządzenia do ustawy nacjonalizacyjnej. SN uznał to za niedopuszczalne. W sprawie młyna Mokratka powód dochodził przysługującego mu odszkodowania wprost z ustawy nacjonalizacyjnej. Jest więc szansa, że wygra i przetrze szlaki innym.