Za nami szósta edycja Rankingu Bibliotek „Rzeczpospolitej". Pozycję lidera utrzymała Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Barcin.

Na podium znalazły się też placówki z Włodawy i Polanicy-Zdroju. Mają co świętować, bo w porównaniu z poprzednią edycją awansowały.

Z kolei czwarte i piąte miejsce przypadło odpowiednio bibliotece z Łomży i ze Światek.

Trzeba się otworzyć

Barcińska biblioteka aktywnie promuje czytelnictwo, co nie jest łatwym zadaniem, ponieważ odsetek Polaków czytających książki z roku na rok spada. Ale nie w Barcinie. Różnego rodzaju wydarzenia kulturalne, imprezy i konkursy skutecznie aktywizują lokalną społeczność, która chętnie sięga po książki, wśród których nie brakuje nowości.

Współczesny czytelnik ma dziś wręcz nieograniczony dostęp online do interesujących go informacji. – W takich warunkach biblioteka, aby osiągnąć sukces, musi być po prostu konkurencyjna i prowadzić działalność ze świadomością, że na rynku przetrwają tylko najlepiej dostosowani – komentuje Jacek Żurawski, dyrektor Biblioteki we Włodawie. Dodaje, że placówki, które przekształciły się w nowoczesne centra życia kulturalno-społecznego, z pewnością sobie poradzą.

Wtóruje mu Iwona Mokrzanowska, dyrektor placówki z Polanicy-Zdroju. Zwraca przy tym uwagę, że czytelnicy chcą, by księgozbiór stale uzupełniać o nowości wydawnicze, tym bardziej że nie zapewniają tego małe, lokalne księgarnie.

– W związku z tym biblioteka rocznie przeznacza ok. 75 tys. zł na zakup nowości. Wskaźnik zakupu na 100 mieszkańców w ubiegłym roku wynosił 60 książek, a przeciętnie w Polsce jest on jednocyfrowy – wskazuje. Placówka mocno dba o najmłodszych. Przynosi to efekty: w tej kategorii wiekowej odnotowuje największy wzrost czytelników i wypożyczeń.

Biblioteki muszą iść z duchem czasu, co niejednokrotnie wiąże się z wysokimi kosztami. Wielu placówkom udaje się jednak pozyskać dofinansowanie.

– Ogromnym wyzwaniem jest budowa Biblioteki w Świątkach, w 2016 r. na ten cel w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa Priorytet 2 „Infrastruktura bibliotek 2016–2020" pozyskaliśmy 2 mln zł – wskazuje Halina Kirjew, kierownik Biblioteki w Świątkach.

W tworzeniu projektu architektonicznego uwzględniono oczekiwania mieszkańców, ustalone za pomocą konsultacji społecznych. Placówka realizuje wiele projektów, imprezy plenerowe i zaprasza ciekawe osobistości. W tym roku jej gościem był m.in. Grzegorz Kasdepke, twórca lubianych przez dzieci postaci książkowych.

Imponujące awanse

Dynamicznie rozwija się biblioteka w Biesiekierzu, która w tym roku wskoczyła na wysokie 6. miejsce – z 23.

– Każdy czytelnik jest na wagę złota. To nasza dewiza. Jesteśmy placówką wiejską, a nasza gmina to ok. 6 tys. mieszkańców. To niewielka społeczność i dzięki temu łatwiej jest nam poznać naszych czytelników – podkreśla Agnieszka Hryniewicz, dyrektor Biblioteki w Biesiekierzu.

Placówka uczestniczy w imprezach gminnych, bardzo często jest ich współorganizatorem. – Naszym marzeniem jest to, aby jak tylko ktoś pomyśli o jakiejś imprezie, spotkaniu, to od razu wpadła mu do głowy myśl, że trzeba wciągnąć w to bibliotekę. Na półkach pachnące nowości, za biurkiem uśmiechnięta bibliotekarka, która pomoże, porozmawia, zaproponuje kawę. Nasza biblioteka ma być jak Rzym: to tu mają prowadzić wszystkie drogi – podkreśla Hryniewicz.

Imponujący awans (z 86. na 7. miejsce) odnotowała też placówka w Sulmierzycach.

– Współczesny czytelnik jest bardzo wymagającym odbiorcą, nastawionym na konkretne potrzeby, dlatego wachlarz działalności biblioteki musi pozostać otwarty, tak by móc zapewnić nowe możliwości – mówi Anita Wawrzyniak, dyrektor Biblioteki w Sulmierzycach. Dodaje, że często pojawia się tutaj kolejne wyzwanie, jakim jest podjęcie współpracy z lokalnymi przedsiębiorcami, świetlicami wiejskimi oraz pobliskimi szkołami.

– Możliwości te zostają realizowane, gdy działania biblioteki są integrowane z działaniami podejmowanymi np. przez nauczycieli – podkreśla.

Bardzo dobrze wypada też Biblioteka z Krasocina, która awansowała z 21. na 8. miejsce.

– Biblioteka, którą zarządzam, to miejsce kontaktu z wiedzą, kulturą i miejsce życia społecznego. Jednym słowem – tętniąca życiem. Dlatego, aby cały czas utrzymać ten poziom, trzeba wychodzić naprzeciw oczekiwaniom użytkowników i poszerzać ofertę – mówi Aleksandra Klim, dyrektor placówki w Krasocinie.

W pierwszej dziesiątce znalazły się jeszcze placówki z Bestwiny i Sianowa.

– Nasze zbiory – nie tylko w tradycyjnej postaci, ale także w formie audiobooków, filmów, prezentacji – są skomputeryzowane już od dziesięciu lat –podkreśla Teresa Lewczak, dyrektor Biblioteki w Bestwinie.

Z kolei placówka w Sianowie, wychodząc na przeciw oczekiwaniom czytelników, zmieniła godziny otwarcia.

– Zarządzanie biblioteką w XXI wieku to śledzenie najnowszych technologii, które trzeba wprowadzać w życie. Tylko w taki sposób możemy konkurować z komercyjnymi ośrodkami – podkreśla Aleksandra Kowalczyk, dyrektor Centrum Kultury i Biblioteki Publicznej Gminy i Miasta Sianów.

Bardzo dobrze w tegorocznym rankingu poradziły sobie placówki z miejscowości Imielin i Skoki. Mocno awansowały i niewiele im brakowało, żeby wskoczyć do pierwszej dziesiątki.

– Zgrany zespół, podejmujący wyzwania, kreatywny, systematycznie szkolony i dobrze wynagradzany był moim marzeniem. Dzisiaj taki zespół działa i kreuje kulturę w Skokach i gminie Skoki – podkreśla Elżbieta Skrzypczak, dyrektor Biblioteki w Skokach.

Księgozbiór w sieci

Wśród bibliotek, które nadesłały ankiety, aż 72 proc. posiada filie.

Prawie 55 proc. placówek jest przystosowanych dla osób niepełnosprawnych; przeważnie są to nowe biblioteki lub powstające filie. Niemal we wszystkich placówkach można skorzystać z internetu, a w ponad 80 proc. także z Wi-Fi. 77 proc. bibliotek deklaruje, że ma swoją stronę internetową.

Znacznie lepiej niż w ubiegłym roku jest z dostępnością księgozbioru w sieci: ma go aż 73 proc. placówek. Z kolei 100 proc. księgozbioru dostępnego online posiada już 37 proc. wziętych pod uwagę bibliotek. Średnio dostępne w internecie jest ponad 61 proc. księgozbioru. Biblioteki to nie tylko wypożyczalnie książek: w ponad 50 proc. z nich działają kluby i koła czytelnicze. Z kolei prawie 45 proc. placówek organizuje inne koła, np. teatralne, muzyczne czy filmowe.

Jak powstał ranking

Wysłaliśmy ponad 2300 ankiet do wszystkich gmin wiejskich i miejsko-wiejskich oraz miast (z wykluczeniem miast na prawach powiatu). Uzyskaliśmy ponad 800 odpowiedzi.

Ankieta zawierała 19 pytań. Ocenialiśmy między innymi powierzchnię biblioteki i filii w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, za które można było uzyskać maksymalnie 25 punktów. Średnie zatrudnienie w placówce mogło dać maksymalnie 10 pkt. Wielkość księgozbioru w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, wielkość księgozbioru nabytego po 2005 roku jako procent całego zbioru czy nowe książki zakupione w 2015 roku dawały w sumie 60 pkt.

Sporo punktów można było uzyskać za udział dotacji podmiotowej dla biblioteki w budżecie gminy w 2015 roku (jako proc. budżetu samorządu ogółem) – 30 pkt, za pozyskane zaś przez bibliotekę środki pozabudżetowe w 2014 roku – 20 pkt.

Przyznawaliśmy także punkty za dostępne dla czytelników tytuły prasowe (dzienniki, tygodniki, prasę dla dzieci itp.) – maksymalnie 20 pkt.

Istotny jest także oferowany przez biblioteki dostęp do nowych mediów – posiadanie strony internetowej to 5 pkt, dostępność internetu dla czytelników – 10 pkt (stanowiska komputerowe i sieć Wi-Fi). Działające przy bibliotece kółka czytelnicze, artystyczne, literackie etc. dodawały 10 pkt, podobnie wolontariat – 10 pkt. Dodatkowo biblioteki otrzymywały punkty za udogodnienia dla osób niepełnosprawnych oraz dostępność książek dla osób słabowidzących i niewidomych – po 5 pkt za spełnienie każdego z tych warunków.