Bruksela podzieliła miliardy. Bardzo dobra oferta dla Polski

Polska dostanie 125 mld euro z unijnej kasy w ciągu najbliższych siedmiu lat. Unia osiągnęła historyczne porozumienie w sprawie pakietu finansowego na czasy kryzysu.

Publikacja: 21.07.2020 08:58

Bruksela podzieliła miliardy. Bardzo dobra oferta dla Polski

Foto: AFP

Pół godziny zabrakło do wyrównania rekordu długości szczytu z Nicei z 2000 roku. We wtorek rano o 5.31, w piątym dniu obrad przywódców w Brukseli, zostało osiągnięto porozumienie w sprawie budżetu UE na lata 2021-27 oraz funduszu odbudowy gospodarki UE po pandemii. Niemożliwego dzieła pogodzenia oszczędnej, czy — jak mówi Mateusz Morawiecki — skąpej Północy, z potrzebującym pilnie dużych pieniędzy Południem dokonał Belg Charles Michel, przewodniczący Rady Europejskiej.

Czytaj także: Szczyt nie sklei pękniętej Unii

Polska z tego starcia wychodzi z bardzo dobrą ofertą — jesteśmy największym beneficjentem całego tego pakietu finansowego. — Mamy około 125 mld euro w bezpośrednich dotacjach. Tego wcześniej nigdy nie było. Kwota dochodzi do blisko 160 mld euro razem z uprzywilejowanymi pożyczkami. To bardzo dobry zastrzyk na cele rozwojowe, na rolnictwo, na transformację energetyczną — powiedział premier Morawiecki.

Polska do ostatnich godzin negocjowała warunki korzystania z tych pieniędzy. Najostrzejsza batalia dotyczyła mechanizmu praworządności, czyli powiązania wypłaty unijnych funduszy z warunkiem istnienia niezależnego sądownictwa. Ostateczny zapis został tak skonstruowany, że pozwolił każdemu ogłosić sukces. — Po raz pierwszy, po raz pierwszy, poszanowanie praworządności jest decydującym kryterium przy wydatkowaniu pieniędzy z budżetu — podkreślał Charles Michel. — Nie ma bezpośredniego połączenia między tzw. praworządnością a środkami budżetowymi — mówił z kolei Morawiecki.

Czytaj także: Wysoka cena jedności Unii Europejskiej

Najlepiej chyba podsumował to Viktor Orban. — Profesorowie prawa mogli by napisać całe tomy na ten temat — skonkludował. I wszyscy mają rację. Rzeczywiście po raz pierwszy w budżetowym porozumieniu mowa o praworządności. Ale faktycznie bezpośredniego związku nie ma. Bo mowa o ochronie interesów finansowych UE. Komisja Europejska musiałaby zatem wykazać, że konkretna reforma sądownictwa w Polsce zagraża w praktyce jakości wydatkowania unijnych funduszy. Do tej pory nigdy takich oskarżeń nie stawiała. Konkretny mechanizm opisujący, jakie sytuacje, w jaki sposób mogą prowadzić do podjęcia decyzji w tej sprawie ma być zaproponowany przez Komisję Europejską i przyjęty w procedurze głosowania większościowego, jak chciał Charles Michel. Ale jednocześnie do dyskusji nad tym mechanizmem ma jeszcze wrócić Rada Europejska, jak chciał Viktor Orban. A Rada podejmuje decyzje jednomyślnie. Jest więc punkt zaczepienia dla krytyków łamania praworządności w Polsce i na Węgrzech, jednak zdecydowanie słabszy niż chciały tego Komisja Europejska i wiele państw UE.

AFP

Drugim ważnym postulatem, tym razem tylko dla Polski, była tzw. warunkowość klimatyczna. Ostała się w porozumieniu, ale również nieco osłabiona, za co ceną były mniejsze pieniądze dla Polski. Początkowo Charles Michel proponował, żeby dostęp do całości pieniędzy z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (przeznaczoną dla regionów węglowych) była uzależniona od tego, czy dany kraj zadeklarował osiągnięcie neutralności klimatycznej w 2050 roku. Ostateczny zapis przewiduje, że tylko połowa będzie z tym powiązana. Jednocześnie jednak został zmniejszony cały fundusz z 37,5 do 17,5 mld euro. Polska początkowo miała dostać 8 mld euro, teraz może liczyć na ok. 5 mld euro. Całość pakietu finansowego ma być związana mocno z unijnym Zielonym Ładem. Zamiast 20 proc. planowanych początkowo na cele klimatyczne, teraz 30 proc. wszystkich wydatkowanych w budżecie pieniędzy ma być powiązane z walką ze zmianą klimatu. Dla rolnictwa i polityki spójności ten wskaźnik ma nawet wynosić 40 proc. To dla Polski szansa na dokonanie transformacji energetycznej, ale też spore wyzwanie.

Postulaty Polski, w tym szczególnie mechanizm praworządności, zajęły przywódcom kilka godzin, ale to nie one były w centrum sporów. Porozumienie przez kilka dni blokowała koalicja oszczędnych (Holandia, Austria, Szwecja, Dania i Finlandia), która nie chciała się zgodzić na pierwotny plan 500 mld euro dotacji w funduszu odbudowy gospodarki po pandemii. Ostatecznie zamiast 500 mld jest 390 mld, ale cięć dokonano w taki sposób, że ostateczny rachunek jest dla państw potrzebujących pomocy łatwiejszy do zaakceptowania.

Michel obniżył dotacje metodą, którą — po rozmowach z dyplomatami w Brukseli — "Rzeczpospolita" opisała jako najbardziej prawdopodobną jeszcze przed szczytem. A mianowicie nie tknął, a nawet nieznacznie podwyższył — z 310 do 312,5 mld euro — tzw. programy odbudowy i zwiększenia odporności, czyli pieniądze wypłacane bezpośrednio rządom na program reform gospodarczych. To pieniądze, na których przywódcom najbardziej zależało. Zmniejszył natomiast pozostałe programy, np. na wspólny unijny program zdrowia, na wypłacalność firm, czy na badania naukowe i rozwój.

Zwiększono natomiast, z 250 do 360 mld euro, kwotę preferencyjnych pożyczek, co oznacza, że ogólna suma funduszu — 750 mld euro — nie uległa zmianie. Nie zmieniła się też wielkość budżetu UE na lata 2021-27 — pozostała kwota 1074 mld euro. Oszczędnych do porozumienia przekonało zmniejszenie kwoty dotacji, ale także zmieniony mechanizm zarządzania wypłatami z funduszy. Nie ma co prawda wprost prawa weta do wypłat pieniędzy w przyszłości, a le jest tzw. hamulec bezpieczeństwa, pozwalający na wstrzymanie decyzji na 3 miesiące na wniosek nawet jednego państwa i przedyskutowanie jej (ale bez decydowania) na Radzie Europejskiej. Ponadto oszczędni dostali konkretne pieniądze, czyli rabaty - w sumie 7,6 mld euro rocznie dla Niemiec, Holandii, Austrii, Dani i Szwecji.

Pół godziny zabrakło do wyrównania rekordu długości szczytu z Nicei z 2000 roku. We wtorek rano o 5.31, w piątym dniu obrad przywódców w Brukseli, zostało osiągnięto porozumienie w sprawie budżetu UE na lata 2021-27 oraz funduszu odbudowy gospodarki UE po pandemii. Niemożliwego dzieła pogodzenia oszczędnej, czy — jak mówi Mateusz Morawiecki — skąpej Północy, z potrzebującym pilnie dużych pieniędzy Południem dokonał Belg Charles Michel, przewodniczący Rady Europejskiej.

Pozostało 91% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Budżet i podatki
Szybko puchnie deficyt budżetu. To już ponad 53 mld zł
Budżet i podatki
Jaki będzie budżet na 2025 rok?
Budżet i podatki
Mocno przepłacamy za "równoległy budżet". Ekonomiści: przywróćmy normalność
Budżet i podatki
Luka VAT znów rośnie. Wróciły mafie?
Akcje Specjalne
Naszym celem jest osiągnięcie 9 GW mocy OZE do 2030 roku
Budżet i podatki
Rośnie dziura w budżecie Rosji. Będą wyższe podatki
Budżet i podatki
Budżet ma być przejrzysty i zrozumiały. Czy pomoże w tym Rada Fiskalna?