fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Opinie

Żołnierze wysłani za granicę przegrywają w sądach

Rzeczpospolita, Paweł Gałka
Sądy administracyjne, spierając się o wykładnię przepisu dotyczącą zwolnienia podatkowego dla żołnierzy, coraz częściej tracą z pola widzenia normy konstytucyjne – pisze prawnik, doradca podatkowy
Problem opodatkowania należności zagranicznych otrzymywanych przez żołnierzy wraca na łamy „Rz” jak bumerang. Od blisko trzech lat większość sądów administracyjnych stwierdza, iż żołnierze mają prawo do zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 83 ustawy o PIT, część jednak ma odmienne zdanie. Pojawiła się w końcu szansa na podjęcie uchwały przez NSA i wyeliminowania występujących rozbieżności. 7 czerwca tego roku prezes NSA otrzymał bowiem prośbę o skierowanie wniosku do [b]NSA[/b] w sprawie podjęcia uchwały, 8 lipca zaś skład orzekający w [b]sprawie II FSK 304/09 [/b]wydał postanowienie o przedstawieniu NSA zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. Sąd będzie musiał odpowiedzieć na pytanie: Czy zwolnieniem na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 83 ustawy PIT w brzmieniu obowiązującym w latach 2005 – 2008 objęci zostali żołnierze „wyznaczeni” do pełnienia służby w międzynarodowych strukturach wojskowych?
[srodtytul]Tylko dla żołnierzy „skierowanych”[/srodtytul]
Przez wiele lat żołnierze pełniący służbę poza granicami kraju starali się odzyskać podatek od należności otrzymywanych za granicą na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 110 ustawy PIT. Udało się to tylko części z nich.
Mniej więcej trzy lata temu żołnierze zaczęli występować do MF o interpretację przepisu art. 21 ust. 1 pkt 83 ustawy PIT, zwalniającego od podatku należności pieniężne. Ponieważ ministerialna wykładnia była dla nich niekorzystna, sprawy zaczęły trafiać do WSA. Podobnie jak wcześniej w stosunku do pkt 110 – sądy, odmiennie rozumiejąc treść pkt 83, zaczęły wydawać różne wyroki. Jedni żołnierze otrzymali więc zwroty podatku, inni nie.
Część sądów, opierając się na przepisach dotyczących żołnierzy zawodowych i wynikającym z nich podziale na żołnierzy „wyznaczonych” i „skierowanych” uważa, że zwolnienie podatkowe przysługuje tylko żołnierzom skierowanym, wchodzącym w skład jednostek wojskowych. Stanowisko to potwierdzają m.in. [b]wyroki NSA II FSK: 185/09, 1943/08 czy 1928/08[/b]. Z orzeczeń tych, niestety, nie można poznać argumentów przemawiających za tym stanowiskiem, gdyż uzasadnienia w zasadzie nie wyjaśniają podstawy prawnej rozstrzygnięć. Mają one bardziej perswazyjny niż merytoryczny charakter.
Uzasadnieniem takiego stanowiska jest także m.in. fakt, iż niektóre cele wymienione w przepisach dotyczących żołnierzy są zbieżne z celami wymienionymi w art. 21 ust. 1 pkt 83 ustawy PIT. Ponadto w ocenie sądów przy wykładni tego przepisu zachodzi konieczność sięgnięcia do wykładni systemowej zewnętrznej, wobec niejednoznaczności przepisu (tak np. [b]prawomocny wyrok I SA/Bd 570/08[/b]). Niektóre WSA podkreślają także, iż preferencyjne potraktowanie podatników dotyczy tylko tych, którzy pełnią służbę lub pracują w warunkach absolutnie wyjątkowej trudności i niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia (wyrok III SA 661/08), czemu przeczy jednak samo brzmienie przepisu.
[srodtytul]Pogląd odmienny[/srodtytul]
Druga, nieco większa część sądów uważa, że prawo do zwolnienia przysługuje obu grupom żołnierzy, a więc i „wyznaczonym”, i „skierowanym” do służby poza granicami kraju, a ich przynależność do jednostki wojskowej nie jest obowiązkowa dla skorzystania ze zwolnienia. Stanowisko to opierają wyłącznie na językowej wykładni przepisu oraz normach konstytucyjnych, a argumentów przemawiających za ich wykładnią jest dość sporo. Do najważniejszych z nich należą:
? Brak w przepisie łącznika między żołnierzami a jednostkami wojskowymi (występował on tylko w brzmieniu przepisu obowiązującego do 31 grudnia 2002 r.), którego istnienie jest niezbędne, aby można było stwierdzić, że w przepisie tym mowa jest o żołnierzach przynależnych do jednostek. Podmiotem w zdaniu nie są bowiem „jednostki”, lecz „pracownicy jednostek”; stąd niezgodna z zasadami gramatycznymi analiza treści przepisu może rzeczywiście prowadzić do innych wniosków (zobacz prawomocny [b]wyrok III SA/Wa 1258/08 oraz II FSK 1505/08; odmienny pogląd – I Sa/Sz 31/10)[/b].
? Przyjęcie przez organy podatkowe i sądy wykładni wykraczającej poza normy interpretacji przepisu – poprzez wykładnię systemową zewnętrzną – w istocie usiłuje naprawić ten błąd. Tymczasem takie działanie jest niedozwolone, co podkreśla NSA w uchwale z 4 lipca 2004 r. (OPS 4/02, ONSA 2003/2/39; zob. też wyrok I SA/Łd 313/10 oraz II FSK 2123/08).
- Naruszenie zasady równości wobec prawa – przepis w obrębie tej samej hipotezy normy różnicowałby prawo żołnierza do zwolnienia wyłącznie w zależności od jego przynależności do jednostki lub formy służby poza granicami państwa ([b]wyrok III SA/Wa 299/10 oraz II FSK 2199/08; wyrok odmienny III SA 661/08[/b]).
- Błędne przyjęcie, iż wyraz „wyznaczony” w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych odnosi się bezpośrednio do wyjazdu, a nie do stanowiska żołnierza, a także iż przy wykładni należy opierać się na przepisach dotyczących żołnierzy ([b]wyrok III SA/Wa 2267/09[/b]).
- Zakaz przerzucania na podatników negatywnych konsekwencji wynikających z wadliwych i niedostatecznie precyzyjnych regulacji w prawie podatkowym ([b]wyrok I SA/Łd 313/10[/b]).
- Niedostrzeżenie, że ustawa o użyciu Sił Zbrojnych RP poza granicami państwa nie przewiduje użycia jednostek wojskowych poza granicami państwa w celu organizowania i kontroli ruchu granicznego oraz innych zadań wymienionych w pkt 83 ani też obecności w składzie jednostek celników i innych osób wskazanych w spornym przepisie, poza pracownikami jednostek wojskowych (prawomocne [b]wyroki III SA/Wa 710/08 oraz III SA/Wa 658/08[/b]).
[srodtytul]Konstytucja wciąż marginalizowana[/srodtytul]
Obowiązkiem sądu jest ochrona praw obywatelskich, a nie ochrona porządku prawnego jako takiego. Podatkowa praktyka orzecznicza zdaje się coraz częściej przeczyć temu powszechnemu poglądowi.
Wydaje się, iż sądy przyznające prawo do zwolnienia tylko żołnierzom „skierowanym” pomijają w swych rozważaniach co najmniej trzy normy konstytucyjne:
– zasadę równości wszystkich wobec prawa,
– zasadę państwa prawego, bo wykładnia MF i części sądów narusza założenie o racjonalności prawodawcy, gdyż np. celnicy wymienieni w przepisie nigdy nie wyjeżdżają do służby poza granice w ramach jednostek, natomiast ustawodawca nie zastosował w przepisie odesłania do stosowania przepisów dotyczących żołnierzy, jak uczynił to np. w pkt 104, 113 czy 118 art. 21 ust. 1 ustawy PIT; to nieprzypadkowe działanie,
– zasadę ustawowego nakładania podatków i zwolnień; wykładnia organów opiera się w części na ustawie podatkowej, a w części na przepisach dotyczących żołnierzy, w dodatku rangi podustawowej. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że sama ustawa musi zawierać wszystkie podstawowe elementy zwolnień, aby unormowanie ustawowe zyskało cechy kompletności, precyzji i jednoznaczności ([b]wyrok z 16 czerwca 1998 r., U 9/97[/b]).
Daje się też zauważyć, że coraz częściej sądy lekceważą dorobek doktryny i powszechnie obowiązującą zasadę, iż odstępstwo od rezultatów wykładni językowej w prawie podatkowym wykluczone jest m.in. w sytuacji, gdyby wykładnia inna niż językowa była niekorzystna dla podatników. To jedna z fundamentalnych zasad prawa podatkowego.
Pozycja podatników z roku na rok jest coraz słabsza, co doskonale obrazuje przykład żołnierskich zmagań o przysługujące im z mocy prawa zwolnienie. Wynika to nie tylko z nazbyt częstych zmian prawa i coraz słabszej legislacji, ale przede wszystkim z nierespektowania przez sądy elementarnych zasad prawa podatkowego oraz norm konstytucyjnych stojących na straży praw obywatelskich (w tym jednolitości wymiaru sprawiedliwości). Odmienne oceny sądów choć są nieuniknione, to nie mogą opierać się na dowolności deprecjonującej istotę i sens wypracowanych zasad. W przeciwnym razie „równych i równiejszych” będzie wciąż przybywało, a poczucie sprawiedliwości stanie się nieosiągalnym celem.
Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA