Samo uczestnictwo w zajęciach aplikacji notarialnej to za mało

Aplikant notarialny wystąpił do Rady Izby Notarialnej o wydanie mu zaświadczenia o odbyciu aplikacji. RIN uchwałą odmówiła wydania dokumentu, a Krajowa Rada Notarialna utrzymała ją w mocy.

Zdaniem organów, mężczyzna nie spełnił warunków do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Jako aplikant nie zrealizował programu, gdyż nie uzyskał pozytywnej oceny z jednego z kolokwiów. Obie instancje zwróciły uwagę, na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej w sprawie programu aplikacji notarialnej, z której wynika, iż w czasie odbywania aplikacji aplikanci składają dwa kolokwia oraz, że wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych programem uprawnia go do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji.

Dalej wskazały, że możliwość przeprowadzania przez Izbę kolokwiów i sprawdzianów, w celu sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, wynika również z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Z godnie z nim, konsekwencją uzyskania oceny negatywnej z któregokolwiek z kolokwiów lub sprawdzianów, względnie nieprzystąpienie do któregoś nich, jest uznanie, że aplikant nie wykonał wszystkich obowiązków objętych programem aplikacji. Nie wypełnił obowiązku stałego podnoszenia swojej wiedzy zawodowej, a zatem nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza. W konsekwencji nie rzysługiwało mu zaświadczenie o odbyciu aplikacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił uchwałę Krajowej Rady Notarialnej oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej. Wyrok nie zapadł jednogłośnie, bowiem jeden z sędziów złożył zdanie odrębne.

Sąd nie podzielił stanowiska organów, że warunkiem koniecznym ukończenia aplikacji notarialnej oraz wystawienia zaświadczenia co do jej odbycia jest weryfikacja wiedzy aplikanta, poprzez zaliczenie kolokwiów. Jego zdaniem, sprawdzenie wiadomości ma miejsce dopiero podczas państwowego egzaminu notarialnego.

WSA dalej wskazywał, iż z interpretacji przepisów ustawy Prawo o notariacie nie wynika, aby przesłanką wydania zaświadczenia był pozytywny wynik kolokwiów. Wprawdzie w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości została przewidziana możliwość przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów, pozostawiona suwerennej decyzji rady izby notarialnej, to jednak przepisy nie wprowadziły obowiązku organizowania kolokwium. To z kolei prowadziło do wniosku, że nie ma w ogóle mowy o konieczności zaliczenia przez aplikanta notarialnego jakiegokolwiek sprawdzianu.

W ocenie sądu, wprowadzenie w uchwale KRN dodatkowego warunku odbycia aplikacji, w postaci uzyskania pozytywnego wyniku z dwóch kolokwiów przeprowadzonych w trakcie trwania aplikacji, nie znajduje oparcia w przepisach prawa i wykroczyło poza kompetencje przyznane Radzie.

WSA dodał, iż prawo rozumie odbycie aplikacji notarialnej jako odbycie szkoleń u notariusza i we właściwych sądach, polegających na zapoznaniu się z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami sądów.

Sprawa trafiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który 3 grudnia 2014 roku uchylił wyrok WSA. Sąd stwierdził, że aplikacja notarialna nie polega wyłącznie na praktyce aplikanta u notariusza i w sądach. Nie jest tylko przyuczeniem do wykonywania zawodu notariusza. Poza praktycznymi zajęciami aplikanta aplikacja obejmuje również dokształcanie, uzupełnianie wiedzy prawniczej na zajęciach teoretycznych organizowanych przez radę izby notarialnej, na podstawie programu Krajowej Rady Notarialnej.

Zdaniem NSA, to właśnie temu organowi przepisy dały kompetencje do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie. Te kompetencje izby i obowiązki aplikanta, związane z odbywaniem aplikacji, zostały rozwinięte w uchwale w sprawie programu aplikacji notarialnej.

KRN postanowiła, że aplikanci zdobywają wykształcenie uczestnicząc w organizowanym dla nich szkoleniu. Przede wszystkim jednak, że wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych programem, uprawnia go do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Organ postanowił także, że aplikanci składają dwa kolokwia, które mają na celu sprawdzenie ich wiedzy z przedmiotów objętych dotychczasowym szkoleniem.