To efekt wejścia w życie przepisów nowelizacji ustawy o radcach prawnych (DzU z 2026 r., poz. 731). Najważniejsza zmiana dotyczy odpowiedzialności za bezprawne posługiwanie się tytułem zawodowym „radca prawny”, ale również za posługiwanie się oznaczeniami sugerującymi, że dany podmiot jest kancelarią radcy prawnego.
Tytuł radcy prawnego pod większą ochroną
Zgodnie z zapisami znowelizowanej ustawy o radcach prawnych, osoba, która, nie będąc uprawnioną, posługuje się tytułem zawodowym „radca prawny” albo oznaczeniem „kancelaria radcy prawnego” lub „kancelaria radców prawnych”, podlega grzywnie od 5 tys. do 200 tys. zł, karze ograniczenia wolności albo obu tym karom łącznie. Tej samej karze podlega ten, kto dopuszcza się takiego czynu, działając w imieniu lub w interesie innego podmiotu.
Czytaj więcej
W piątek Sejm przyjął nowelizację ustawy o radcach prawnych, która przewiduje m.in. zaostrzenie zasad odpowiedzialności za bezprawne używanie tytuł...
Zmiana przepisów oznacza zatem, że nazwy takie jak „kancelaria radcy prawnego” czy „kancelaria radców prawnych” podlegają ochronie. Może się nimi posługiwać wyłącznie kancelaria radcy prawnego albo spółka przewidziana w ustawie o radcach prawnych. W praktyce chodzi więc nie tylko o ochronę samego tytułu zawodowego, lecz także o ograniczenie używania nazw, które mogą u klienta wywoływać przekonanie, że korzysta z pomocy kwalifikowanego prawnika wykonującego zawód zaufania publicznego.
We wcześniejszej rozmowie z „Rzeczpospolitą” Włodzimierz Chróścik, prezes Krajowej Rady Radców Prawnych, ocenił, że nowe przepisy mają ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa obywateli. – W dzisiejszych czasach „porad prawnych” udzielają narzędzia cyfrowe – kiedyś Google, dziś Chat GPT – ale też podmioty, które wobec klientów przedstawiają się jako kancelarie prawne. Klienci mają poczucie, że obsługują ich profesjonalni prawnicy po aplikacji, np. radcowie prawni, a tymczasem często są to osoby nawet bez wykształcenia prawniczego – powiedział Chróścik.
Prezes KRRP zwrócił też uwagę, że tytuł radcy prawnego oznacza określone kwalifikacje, odpowiedzialność zawodową, obowiązek zachowania tajemnicy oraz działanie w interesie klienta. – Jeśli maksymalna kara wynosiła 1000 zł, można ją było wkalkulować w „ryzyko biznesowe”. Taki poziom sankcji nie spełniał funkcji odstraszającej. Dlatego nowe przepisy przewidują grzywnę do 200 tys. zł – mówił prezes KRRP.
Surowsza odpowiedzialność za znieważenie radcy
Nowe przepisy nie ograniczają się jednak do sankcji za podszywanie się pod radcę prawnego. Ustawa zakłada bowiem też, że mecenasi będą chronieni na takiej samej zasadzie jak funkcjonariusze publiczni, jeżeli stają się celem ataku „podczas wykonywania czynności zawodowych lub w związku z ich wykonywaniem”. W praktyce może to oznaczać surowszą odpowiedzialność za napaść, groźby czy znieważenie radcy prawnego związane z prowadzoną przez niego sprawą. Nie oznacza to jednak, że radca prawny uzyskuje status funkcjonariusza publicznego.
Czytaj więcej:
Organ prowadzący szkołę i jej dyrektor są obowiązani z urzędu występować w obronie nauczyciela, gdy jego uprawnienia zostaną naruszone.
Pro
Nowela reguluje też status aplikantów radcowskich po wpisie na listę radców prawnych, kwestie ochrony tajemnicy zawodowej i przetwarzania danych osobowych przez organy samorządu radcowskiego. Przewiduje m.in. okresy przechowywania danych, co do zasady 10 lat, a w przypadku danych z postępowań dyscyplinarnych 15 lat, od końca roku, w którym zakończyło się postępowanie. Doprecyzowuje również, że KIRP oraz okręgowe izby są administratorami danych przetwarzanych przez swoje organy.
Ponadto nowelizacja wprowadza na stałe możliwość zdalnego działania organów samorządu radcowskiego. Organy samorządu, Prezydium KRRP oraz prezydia rad okręgowych izb radców prawnych będą mogły zdalnie odbywać posiedzenia, a także podejmować uchwały (również w trybie obiegowym). Środki łączności mają zapewniać m.in. autentyczność i poufność danych, a także odpowiedni poziom bezpieczeństwa.
Czytaj więcej:
Sędziowie „dobrej zmiany” tworzą superkastę, śmiejąc się w twarz przyzwoitym sędziom i obywatelom – mówi sędzia Dominik Czeszkiewicz.
Pro
Szybsze wykonanie orzeczeń dyscyplinarnych
Ważna zmiana dotyczy odpowiedzialności dyscyplinarnej. Ustawa usuwa zasadę, zgodnie z którą wniesienie kasacji od prawomocnego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego wstrzymywało jego wykonanie. Oznacza to, że po wejściu w życie nowych regulacji kasacja do Sądu Najwyższego nie będzie już co do zasady automatycznie blokować wykonalności orzeczenia dyscyplinarnego. Według samorządu radcowskiego ma to ograniczyć przewlekłość postępowań, a także ryzyko przedawnienia odpowiedzialności dyscyplinarnej.
– To rozwiązanie zwiększy w aspekcie dyscyplinarnym efektywność pieczy samorządu radców prawnych nad należytym wykonywaniem zawodu i wzmocni skuteczność odpowiedzialności dyscyplinarnej – ocenił prezes KRRP.
Ustawa porządkuje również sprawy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych. Umowę ubezpieczenia na rachunek radców prawnych ma zawierać Krajowa Izba Radców Prawnych. Radca prawny będzie mógł zrezygnować z objęcia taką umową, ale pod warunkiem wykazania, że zawarł własne ubezpieczenie spełniające wymogi ustawowe. Niewykonanie obowiązku ubezpieczeniowego albo nieopłacanie przypadającej na radcę prawnego części składki ma być podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Dr Paweł Skuczyński, ekspert Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji (OBSiL) KRRP
Nowelizacja ustawy o radcach prawnych istotnie wzmacnia ochronę klientów korzystających z profesjonalnej pomocy prawnej. Tytuł „radca prawny” jest tytułem ustawowo chronionym i stanowi dla obywateli gwarancję, że mają do czynienia z osobą posiadającą odpowiednie kwalifikacje zawodowe, podlegającą zasadom etyki zawodowej, odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz obowiązkowemu ubezpieczeniu OC. Wprowadzenie sankcji karnej za bezprawne posługiwanie się tytułem „radca prawny” lub oznaczeniem „kancelaria radcy prawnego” ma przede wszystkim znaczenie ochronne i prewencyjne. Nowe przepisy powinny skuteczniej eliminować przypadki wprowadzania klientów w błąd co do kwalifikacji osób świadczących pomoc prawną. To ważny sygnał, że ochrona tytułu zawodowego służy przede wszystkim bezpieczeństwu obywateli korzystających z usług prawnych. Na szczególną uwagę zasługuje również inna zmiana zawarta w nowelizacji – wyraźne przesądzenie, że do zadań samorządu radców prawnych należy ochrona niezależności radców prawnych oraz tajemnicy zawodowej. Ustawodawca wyposażył jednocześnie okręgowe izby radców prawnych w konkretne instrumenty procesowe – status organizacji społecznej oraz pozarządowej – pozwalające występować w postępowaniach cywilnych, karnych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych w sprawach dotyczących tych wartości. To istotne wzmocnienie gwarancji niezależności zawodu oraz ochrony tajemnicy zawodowej, która stanowi jeden z fundamentów zaufania między klientem a jego pełnomocnikiem. W praktyce rozwiązanie to może przełożyć się na skuteczniejszą ochronę praw obywateli i standardów wykonywania zawodu radcy prawnego.
