Zgodnie ze znowelizowaną ustawą o grobach i cmentarzach wojennych (dalej ustawa o g.c.w.) groby i cmentarze wojenne pozostają pod opieką Państwa. Wojewoda może jednak, w drodze porozumienia, powierzyć jednostce samorządu terytorialnego (dalej j.s.t.) obowiązek utrzymania grobów i cmentarzy wojennych, z jednoczesnym przekazaniem odpowiednich funduszy, jeżeli j.s.t. nie przejmie tego obowiązku bezpłatnie. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może także powierzyć fundacjom, stowarzyszeniom i instytucjom społecznym, za ich zgodą, obowiązek utrzymania grobów i cmentarzy wojennych. Dotychczasowe przepisy przewidywały, że minister może przekazywać tym fundacjom, stowarzyszeniom i instytucjom społecznym, a także j.s.t., związkom wyznaniowym oraz innym podmiotom sprawującym opiekę nad grobami i cmentarzami wojennymi, środki finansowe na wykonywanie zadań związanych z tą opieką. Przed nowelizacją ustawa o g.c.w. nie określała jednak trybu przekazywania tej pomocy.

Minister może udzielać podmiotom sprawującym opiekę nad grobami i cmentarzami wojennymi dotacji celowej z budżetu państwa, na ich wniosek, po zasięgnięciu opinii właściwego miejscowo wojewody. Wojewoda powinien wyrazić opinię w terminie 30 dni od dnia otrzymania pisma ministra.

Dotacja będzie mogła obejmować nakłady konieczne na:

- wykonywanie czynności związanych z poszukiwaniem, budową, remontem, przeniesieniem i utrzymaniem grobów i cmentarzy wojennych oraz niezbędne dodatkowe czynności prowadzące do realizacji tych celów, a także

- prowadzenie badań naukowych, ekshumacji i badań archeologicznych związanych z grobami i cmentarzami wojennymi.

Dotację będzie można przyznać w wysokości do 50 proc. nakładów koniecznych na wykonanie tych zadań. Jeżeli jednak:

- grób lub cmentarz ma wyjątkową wartość historyczną, w szczególności potwierdzoną objęciem go jedną z form ochrony wskazanych w przepisach o ochronie zabytków bądź

- z uwagi na stan zachowania grobu lub cmentarza będzie wymagane niezwłoczne podjęcie zadań związanych z opieką

– dotacji będzie można udzielić w wysokości do 100 proc. koniecznych nakładów.

Dotacja będzie mogła zostać udzielona na dofinansowanie nakładów koniecznych na zadania, które zostaną wykonane w roku złożenia wniosku o dotację lub w roku następującym po roku złożenia tego wniosku. Wniosek o dotację zostanie rozpatrzony w terminie trzech miesięcy od dnia jego otrzymania, a dotacja będzie udzielona na podstawie umowy zawartej przez ministra z wnioskodawcą.

podstawa prawna: ustawa z 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy o muzeach oraz ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (DzU z 2018 r. poz. 369)

Definicja ustawowa

Grobami wojennymi są groby i miejsca spoczynku:

- poległych w walkach o niepodległość i zjednoczenie Państwa Polskiego,

- osób wojskowych, poległych lub zmarłych z powodu działań wojennych, bez względu na narodowość,

- sióstr miłosierdzia i wszystkich osób, które, wykonując zlecone im czynności przy jakiejkolwiek formacji wojskowej, poległy lub zmarły z powodu działań wojennych,

- jeńców wojennych i osób internowanych,

- uchodźców z 1915 r.,

- osób wojskowych i cywilnych, bez względu na ich narodowość, które straciły życie na skutek represji okupanta niemieckiego albo sowieckiego od 1 września 1939 r.,

- ofiar niemieckich i sowieckich obozów oraz

- osób, które straciły życie na skutek walki z narzuconym systemem totalitarnym, represji totalitarnych lub czystek etnicznych od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r.

Cmentarzami wojennymi są cmentarze przeznaczone do chowania zwłok wskazanych wyżej osób.