Fragment książki Krzysztofa Katkowskiego „Radykalna. Wszystkie sprzeczności Jadwigi Staniszkis”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Otwarte, Kraków 2026

Staniszkis stwierdza, że charakter socjalizmu jest pozorny. Na tym opiera się też jej koncepcja „ontologii socjalizmu”. Rozkłada ten system na czynniki pierwsze, analizując trzy obszary: politykę, gospodarkę i stosunki międzynarodowe, i w każdym z nich widzi napięcia, które narastały przez dekady. W polityce – sprzeczność między ambicjami awangardy a chaosem codziennego zarządzania. W gospodarce – brak rynku i mechanizmów regulujących, co prowadzi do chronicznych niedoborów. W relacjach międzynarodowych – niepewna równowaga między zależnością od ZSRR a włączaniem się w globalny system kapitalistyczny. Podkreśla jednak, że same te sprzeczności nie musiały oznaczać upadku. Potrzebny był jeszcze impuls z zewnątrz – przypadek historyczny – i taki impuls przyszedł wraz z Gorbaczowem i zmianami w Moskwie.