Miasto to ulice, domy, parki, często fascynujące zabytki atrakcyjne same w sobie. Jednak już czwarty rok z rzędu Toruń zmieni się za sprawą artystów światła.
Mário Jorge da Câmara de Melo Caeiro:
Podczas Międzynarodowego Festiwalu Światła Skyway sztuka rozumiana jako szczególnie ważny aspekt sfery publicznej staje się zarówno przyczyną, jak i skutkiem nowatorskiego podejścia do przestrzeni miejskiej. W każdej edycji festiwalu użyty system świetlnych interwencji, związanych z określonym zestawem tematów, wskazuje interdyscyplinarne powiązania między nauką i sztuką. Kiedy patrzymy na reakcję tłumu widzów, który bierze udział w wydarzeniu – a są to zarówno entuzjastycznie nastawieni do festiwalu mieszkańcy Torunia, jak i turyści zostający na kilka dni – wyraźnie widać, że Skyway znakomicie promuje Toruń, jego przestrzeń, historię, mieszkańców, stwarzając niezaprzeczalną wartość dla przyszłych pokoleń.
Dlaczego festiwal światła powstał w Toruniu?
Początki Międzynarodowego Festiwalu Światła Skyway wiążą się ze staraniami Torunia o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku. W 2008 roku zaproponowano mi stworzenie programu nowego festiwalu, który wprowadzi sztukę światła w przestrzeń publiczną. Stało się dla mnie jasne, że muszę zrozumieć genius loci miasta i jego miejską formę, a zarazem się jej sprzeniewierzyć. Toruń ma niezwykły klimat. Gotycka Starówka to magiczne miejsce, gdzie historia i pamięć są wyraźnym „tematem", od którego nie jest łatwo uciec. Mimo oczywistego piękna wiekowych fasad toruńskie Stare Miasto jest przykładem tego, jak złożona i bolesna jest historia Europy. Poza tym w Toruniu funkcjonuje prężne artystyczne środowisko, współtworzone przez bardzo dynamiczną grupę młodych ludzi, która zachwyciła mnie od pierwszej chwili – odważna nowa generacja, o której Europa wkrótce usłyszy.
Czy Skyway wyróżnia się na tle innych wydarzeń dedykowanych sztuce światła?
Międzynarodowy Festiwal Światła Skyway wyróżnia sceneria – wyjątkowe miasto i jego mieszkańcy. A także program oparty na metaforach, które inspirują artystów i są znakomicie przyjmowane przez publiczność. Zdajemy sobie sprawę, że podczas festiwalu wywołujemy określone emocje u widzów, dlatego podchodzimy serio do zasadniczych zagadnień. Zarazem jednak staramy się prowokować, korzystać z artystycznej wolności, chcemy dać się ponieść kreatywności i sile wyobraźni. Chcielibyśmy, aby festiwal – odwołując się do słów Schillera – charakteryzowała równowaga między pięknem i wzniosłością, wolnością i powinnością.
Pierwsza edycja festiwalu była poświęcona niebu, druga planetom, trzecia żywiołom. Teraz gwiazda. Dlaczego?
Motto tegorocznej edycji brzmi: Narodziny gwiazdy. W roli głównej Toruń! Założenie jest proste: festiwal to wielkie wydarzenie, z udziałem gości i mieszkańców miasta. Jest to nasz ukłon w stronę publiczności, która jest zarówno wymagająca, jak i entuzjastyczna. Po trzech udanych edycjach festiwalu nie ulega wątpliwości, że to widzowie tworzą atmosferę wydarzenia. Zgodnie z założeniami Skywaya to stwierdzenie powinno znaleźć odzwierciedlenie w przestrzeni miasta. Dlatego festiwalowe prace będą rozmieszczone w przestrzeni miejskiej na wzór struktury gwiazdy – jej jądra, strefy konwektywnej, fotosfery. Nie oznacza to, że instalacje będą ilustrować pojęcia naukowe. To byłoby nudne.
Czy Skyway stanie się wydarzeniem na skalę europejską?
Jestem przekonany, że tak będzie. W Europie funkcjonuje silna społeczność organizatorów festiwali światła, a także globalny ruch krytycznej sztuki publicznej. Jeśli festiwalowi uda się stworzyć własną przestrzeń, korespondującą z tymi dwoma nurtami, toruński Skyway stanie się bardzo atrakcyjnym produktem. Warto byłoby rozpocząć intensywne działania promocyjne festiwalu, w Polsce i za granicą. Przede wszystkim należy utrzymać jakość i styl wydarzenia. Następnie wskazane byłoby rozszerzenie programu o nowe elementy: koncerty, działania teatralne. Ważne jest także zawieranie długoterminowych umów z partnerami i sponsorami, które umożliwią realizację ambitnego programu.
Zdradzi pan, jak artyści festiwalu zmienią gotycką Starówkę?
Toruńskie Stare Miasto to niezwykle piękna sceneria przypominająca teatralną dekorację. To przestrzeń, z którą mieszkańcy czują się związani. Ona ich reprezentuje. W chwili gdy ulice wypełniają się tłumem widzów, pojawia się inny rodzaj piękna. Podczas festiwalu niektóre prace ożywają dopiero w obecności publiczności, inne całkowicie zmieniają codzienne oblicze ulic, kolejne kreują intymną przestrzeń funkcjonującą jedynie przez chwilę, jeszcze inne są niezwykle spektakularne. Do przestrzeni Starego Miasta podchodzimy z wyczuciem, nie zapominając, że jest to architektura w dużej mierze sakralna, wymagająca szacunku. Podczas Skywaya gotyckie cegły ożywają w nieprzewidywalny sposób.
Wszystkie! Istotą festiwalu jest „ulotny świetlny plan", który zabiera widzów w podróż z jednego miejsca w drugie. Instalacje korespondują ze sobą, wchodzą we wzajemny dialog, który je wzbogaca. Dlatego powinniśmy docenić zarówno prezentacje widowiskowe, spektakularne, jak i te kameralne, ulotne. Skyway charakteryzuje różnorodność propozycji, kreowanie różnych światów, tym bardziej interesujących, im bardziej jesteśmy ciekawi ich najgłębszego sensu.
