Czy nasz kraj polegnie w walce ze smogiem

Naukowcy nie mają wątpliwości co do szkodliwego wpływu smogu na zdrowie. Dla walki o czyste powietrze kryzys energetyczny jest zarówno szansą, jak i zagrożeniem.

Publikacja: 28.11.2022 03:00

Czy nasz kraj polegnie w walce ze smogiem

Foto: Adobe Stock

Powietrze w Polsce należy do najbardziej zanieczyszczonych w Europie, zwłaszcza jeśli chodzi o pyły zwieszone (PM10 i PM2.5) oraz benzo(a)piren, czyli powstającą m.in. przy spalaniu węgla substancję o udowodnionym działaniu kancerogennym. Z najnowszej edycji raportu „Jakość powietrza w Europie”, opublikowanego 24 listopada br. przez Europejską Agencję Środowiska, wynika, że pod względem przekroczeń norm dla tych zanieczyszczeń zajmujemy czołową pozycję zarówno w Unii, jak i całej Europie.

Niestety, jest też sporo przesłanek pozwalających przypuszczać, że ten sezon zimowy, zamiast przybliżyć nas do unijnych i światowych średnich, może nas od nich oddalić jeszcze bardziej. Z drugiej strony jednak aktywiści zaangażowani z walkę ze smogiem mówią o tym, że może to też być ostatni sezon grzewczy, do którego Polacy przygotowywali się, stawiając tak mocno na węgiel.

Polska w czołówce

Europejska Agencja Środowiska (European Environment Agency – EEA), przygotowując analizy stanu powietrza, bazuje na oficjalnych danych przekazywanych przez poszczególne kraje. Znaleźć w nich można również informacje o wpływie smogu na zdrowie człowieka (w tym na liczbę przedwczesnych zgonów w poszczególnych krajach), jak i na stan środowiska. Raport analizuje stan powietrza w Europie w rozbiciu na różne rodzaje zanieczyszczeń i na kraje.

Czytaj więcej

Smog w Polsce. Zaczął się sezon skrytego zabójcy

Dane i liczby dotyczące Polski są zatrważające. Zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę zanieczyszczenia uważane za najbardziej szkodliwe. Dla przykładu, w przypadku rakotwórczego benzo(a)pirenu unijna norma, której przekroczenie uznaje się za szkodliwe, to 1 ng/m sześc. (nanogram na metr sześcienny; średnia roczna). W 2020 r. w Polsce w dużej części miejscowości objętych pomiarami stężenie oscylowało w granicach 3–4 ng/m sześć.

Sytuacja wygląda jeszcze poważniej, jeśli weźmiemy pod uwagę, że w porównaniu z najświeższymi wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), opublikowanymi w 2021 r. i bazującymi na najnowszych badaniach naukowych (poprzednie normy pochodziły z początku wieku), unijne średnie są sporo zawyżone. W przypadku benzo(a)pirenu wynoszą 1 ng/m sześć. (nanogramy na metr sześcienny). Według WHO szkodliwy dla zdrowia jest już poziom 0,12. W przypadku pyłów PM2.5 średnia roczna przyjęta w UE to 25 mikrogramów na metr sześcienny. Najnowsze wytyczne WHO mówią o 5 mikrogramach.

UE przymierza się już do zmiany przepisów. W październiku br. Komisja Europejska opublikowała propozycje rewizji dyrektywy w sprawie jakości powietrza. Nie tylko uwzględniają one nowe, bardziej rygorystyczne normy, ale również przewidują możliwość dochodzenia przez obywateli odszkodowań za uszczerbek na zdrowiu spowodowany zanieczyszczeniem powietrza.

Liczba doniesień mówiących o szkodliwym wpływie smogu na nasze organizmy jest coraz większa. Dziś mówi się już nie tylko o układzie oddechowym czy sercu i układzie krwionośnym. Pojawiają się badania łączące smog z występowaniem chorób neurologicznych, a nawet chorób psychicznych. Podobnie w przypadku nowotworów. Coraz więcej wyników badań pozwala przypuszczać, że zanieczyszczone powietrze przyczynia się nie tylko do rozwoju raka płuc. Mówi się też o raku prostaty, piersi czy guzach mózgu.

Czytaj więcej

Program „Czyste powietrze” wymaga zmiany. Jak poprawić system wsparcia

W ostatnich latach Europejska Agencja Środowiska szacowała, że w Polsce smog powoduje ok. 45 tys. zgonów rocznie (są też szacunki 36,5 tys., jak i 100 tys.). Jeśli zajrzymy do jej ostatniego raportu, do danych nt. liczby nadmiarowych zgonów spowodowanych przez różne rodzaje zanieczyszczeń, widzimy, że sam pył zawieszony PM2.5 wywołał w Polsce w 2020 r. ponad 36 tys. nadmiarowych zgonów.

W całej UE wyprzedzają nas pod tym względem tylko Włochy, przy czym tam na niekorzystny poziom stężenia tego pyłu wpływ ma specyficzne położenie geograficzne jednego z regionów w północnej części tego kraju. Jeśli zaś przeliczymy liczbę przedwczesnych zgonów na liczbę mieszkańców, wskaźnik ten w przypadku Polski będzie bardziej niekorzystny.

Krok do przodu, dwa wstecz

Kryzys energetyczny może sprawić, że nasze działania, choć i tak szły opornie, staną w miejscu albo nawet się cofniemy. Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego, podaje tu zarówno przykłady decyzji rządu (obniżenie norm jakości węgla), jak i samorządów (np. przesunięcie wejścia w życie uchwały smogowej w woj. łódzkim i małopolskim).

Są jednak także pozytywne przykłady. – W woj. mazowieckim kryzys energetyczny wywołał przeciwny efekt. Terminy wejścia w życie zakazu używania kopciuchów zostały podtrzymane – mówi Siergiej. Jego zdaniem po tym sezonie grzewczym może się okazać, że z powodów ekonomicznych Polacy zaczną sami odchodzić od węgla. – Do tej pory ludzie, którzy mieli kopciuchy, uważali je za najtańsze źródło ciepła. W tej chwili jednak, zważywszy na ceny węgla i wydajność starych pieców, są one najdroższym źródłem ogrzewania. Nawet jeśli uwzględnimy rządowe dopłaty – dodaje.

Powietrze w Polsce należy do najbardziej zanieczyszczonych w Europie, zwłaszcza jeśli chodzi o pyły zwieszone (PM10 i PM2.5) oraz benzo(a)piren, czyli powstającą m.in. przy spalaniu węgla substancję o udowodnionym działaniu kancerogennym. Z najnowszej edycji raportu „Jakość powietrza w Europie”, opublikowanego 24 listopada br. przez Europejską Agencję Środowiska, wynika, że pod względem przekroczeń norm dla tych zanieczyszczeń zajmujemy czołową pozycję zarówno w Unii, jak i całej Europie.

Pozostało 92% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Biznes
Przyszłość prawa w świecie transformacji biznesu – relacja z Forum Legal Transformation 2024
Biznes
Ekonomista oszacował „moc” reprezentacji na Euro 2024. Która najsilniejsza?
Biznes
System kaucyjny u bram, lobbing odpocznie. Jest trzeci wniosek operatora
Materiał Promocyjny
Jaki jest proces tworzenia banku cyfrowego i jakie czynniki są kluczowe dla jego sukcesu?
Biznes
Renasansu atomu już nic nie zatrzyma. Efekt? Wielka hossa na zapomnianym rynku
Biznes
Euro 2024 to emocje nie tylko sportowe. Spółki giełdowe wydają krocie na sponsoring