Patronat honorowy
Projekt realizowany w ramach obchodów stulecia odzyskania niepodległości
Partnerzy strategiczni
Partner

100 lat polskiej gospodarki

Potrzebujemy „polskich Edisonów”

To nie Bill Gates, założyciel Microsoftu, lecz nasz rodak Jacek Karpiński jako pierwszy stworzył komputer osobisty.
Rzeczpospolita, Leszek Surowiec
Świat bez rodzimych naukowców i ich wynalazków nie byłby taki sam. To dzięki nim powstały m.in. telewizja, internet czy komputery. Nawet Google i Apple noszą „polskie" ślady.

Polacy stoją za wieloma znaczącymi odkryciami i innowacyjnymi rozwiązaniami. Większość powstała w burzliwym XX w. Nowe stulecie, choć napędzane nowatorskimi technologiami, niestety ma coraz mniej polskich akcentów. Na świecie co roku patentuje się ok. 2 mln wynalazków, głównie w USA, Japonii czy W. Brytanii. Nasz kraj w tym rankingu się praktycznie nie liczy. Wystarczy wspomnieć, że zaledwie promil wynalazków patentowanych na naszym kontynencie pochodzi od rodzimych firm i naukowców. Znacznie lepiej pod tym względem było w czasach choćby II RP, gdy zajmowaliśmy miejsce w pierwszej europejskiej piątce pod względem liczby patentów.

Innowacje, które wyprzedziły swoją epokę

– Historia techniki dowodzi, że wiele wynalazków o przełomowym znaczeniu cywilizacyjnym w różnych dziedzinach zostało dokonanych przez Polaków. Znaczna liczba polskich rozwiązań powstała i została wdrożona jednak za granicą, gdyż na skutek wydarzeń dziejowych wielu wynalazców, inżynierów i naukowców ze względu na sytuację polityczną lub ekonomiczną musiało szukać możliwości realizacji swojego potencjału twórczego na emigracji – mówi Alicja Adamczak, prezes Urzędu Patentowego RP.

Okoliczności te spowodowały, że dorobek wybitnych polskich wynalazców często pozostaje znany jedynie specjalistom z danej dziedziny. – Mało kto wie, że np. konstruktorem pierwowzoru pierwszego aparatu filmowego (pleografu) był Kazimierz Prószyński, z kolei wybitny polski metalurg Tadeusz Sendzimir opracował przełomowe metody produkcji m.in. cienkich blach stalowych, stanowiących podstawowy materiał w wielu gałęziach przemysłu, a pierwszy ręczny wykrywacz min skonstruował Józef Kosacki – podkreśla Alicja Adamczyk.

Lista wybitnych polskich wynalazków, które odegrały przełomową rolę, jest bardzo obszerna. Często okazywały się one jednak zbyt innowacyjne i wyprzedzały swoją epokę. Tak stało się m.in. z telektroskopem. Urządzenie, które z końcem XIX w. zbudował Jan Szczepanik (twórca pierwszej na świecie kamizelki kuloodpornej), nie było niczym innym jak odpowiednikiem współczesnego telewizora. Szczepanik, nazywany również „polskim Edisonem", stworzył je na 30 lat przed tym, jak szkocki wynalazca John L. Baird zaprezentował pierwszy telewizor. Telektroskop potrafił przesyłać na odległość nie tylko obraz, jak w przypadku dzieła Bairda, ale również dźwięk. Co więcej, prezentowany przez Jana Szczepanika w 1896 r. aparat nie tylko emitował kolorowy film, ale wykorzystywał technologię transmisji za pomocą sieci telefonicznej, a zatem w sposób, w jaki mniej więcej obecnie działa telewizja kablowa. Niestety, wynalazek „polskiego Edisona", choć opatentowany rok po premierowym pokazie, zaginął w odmętach historii i nie został dokończony.

Jacek Karpiński uprzedził Billa Gatesa

Więcej szczęścia miał honorowy profesor Politechniki Warszawskiej, chemik, a przy tym najczęściej cytowany (do dzisiaj) w świecie techniki rodzimy naukowiec. Jan Czochralski to postać, bez której zapewne nie byłoby smartfonów, tabletów i wszelkich innych urządzeń elektronicznych. W 1916 r. odkrył on bowiem metodę pomiaru szybkości krystalizacji metali. Dziś tzw. metoda Czochralskiego służy do otrzymywania monokryształów. A to podstawa produkcji mikroprocesorów, serca każdego współczesnego urządzenia elektronicznego. W tym komputerów osobistych, czyli popularnych PC. O prymat w tej dziedzinie w latach 70. ubiegłego wieku biły się Xerox, Hewlett-Packard i IBM. Przyjęło się jednak, że pierwszego peceta stworzył w 1975 r. Bill Gates, założyciel Microsoftu. Prawda jest jednak nieco inna. Gatesa, z jego komputerem Altair 8800, wyprzedziło bowiem o kilka lat K-202 – urządzenie stworzone przez Jacka Karpińskiego. Minikomputer znad Wisły, zamiast podbić jednak świat, został zablokowany przez ówczesne władze komunistyczne i ostatecznie projekt skończył się na 30 prototypach.

Lista przełomowych polskich wynalazków jest długa – można wskazać choćby walkie-talkie, czyli popularny radiotelefon, opracowany dla Motoroli przez Henryka Magnuskiego, sześciokątne płyty nawierzchniowe, opatentowane w 1935 r. przez Władysława Trylińskiego (od jego nazwiska nazywane trylinką) czy plaster samoprzylepny i krem Nivea, dzieła mającego polskie korzenie Oskara Troplowitza.

Baran i Trzmiel autorami cyfrowej rewolucji

Polacy maczali również palce w najbardziej przełomowej technologii – internecie. Przy projekcie, na zlecenie amerykańskiej armii, pracował Paul Baran. Wymyślił sposób pakowania danych i przesyłania ich między komputerami (tzw. idei komutacji pakietów). Co więcej, to on w 1968 r., jako konsultant w Departamencie Obrony USA, doprowadził do podzielenia sieci ARPANET na wojskowy Milnet i cywilny Internet. Świetnie zdawał sobie sprawę z przełomu, jakiego dokona sieć. Już w 1966 r. pisał bowiem, że do końca ubiegłego stulecia ludzie będą online nie tylko dostawać informacje, ale również robić zakupy. Niewątpliwie był wizjonerem. Podobnie jak Jacek Trzmiel. Łodzianin uznawany jest za jednego z pionierów komputeryzacji, stworzył firmę Commodore, a ze Steve'em Wozniakiem negocjował przejęcie Apple'a. Jego Commodore 64 – jeden z najpopularniejszych komputerów na świecie – sprzedał się w 22 mln egzemplarzy.

„Polskie" marki: Korzenie Apple'a i Google'a sięgają nad Wisłę

Choć dziś brakuje wielkich wynalazców z Polski, to ostatnie dekady przyniosły co najmniej kilku wizjonerów mających polskie korzenie, którzy dokonali globalnej rewolucji technologicznej. Wystarczy wspomnieć Steve'a Wozniaka (wspólnie ze Stevem Jobsem założył Apple'a), Nathana Blecharczyka i Briana Chesky'ego (stworzyli Airbnb), Travisa Kalanicka (twórca Ubera), Marka Zuckerberga (założyciel Facebooka) czy Susan Wojcicki (nie tylko w 1998 r. wynajęła Sergeyowi Brinowi i Larry'emu Page'owi garaż, w którym stworzyli Google'a, i była żoną tego pierwszego, ale przez wiele lat rozwijała również ten internetowy koncern). Dziś Susan Wojcicki zarządza jedną z najpopularniejszych platform internetowych na świecie – YouTubem.

Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL