Jak co roku na trzy dni Karpacz staje się jednym z najważniejszych miejsc gospodarczej debaty w Polsce. Politycy, prezesi firm, naukowcy i eksperci będą rozmawiać o wyzwaniach dla kraju i Europy. Ważną częścią tych rozmów będą debaty organizowane przez „Rzeczpospolitą”. Oto jedna z nich.

Polska gospodarka odpadami opakowaniowymi wchodzi w okres zasadniczych zmian. Od października 2025 r. działa system kaucyjny, a kolejnym krokiem ma być nowy model Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta. Stawką jest nie tylko realizacja celów środowiskowych, ale także odpowiedź na pytanie, kto, ile i za co powinien płacić w nowym systemie oraz kto powinien mieć wpływ na sposób wydawania tych pieniędzy.

Skalę zmian dobrze pokazują najnowsze dane dotyczące systemu kaucyjnego. Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska od początku jego działania do końca lipca 2026 r. Polacy zwrócili 3,2 mld butelek i puszek objętych kaucją. W całym kraju funkcjonuje ponad 60 tys. punktów zwrotu, w tym 17,5 tys. wyposażonych w automaty, za pośrednictwem których odbywa się 88 proc. wszystkich zwrotów.

System kaucyjny obejmuje jednak tylko część rynku opakowań. Znacznie szerszą zmianą ma być ROP, który ma przenieść koszty zagospodarowania odpadów opakowaniowych na przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach. Projekt UC100 przewiduje stopniowe dochodzenie do pełnego modelu: w 2026 r. opłata opakowaniowa ma odpowiadać 8 proc. stawki opłaty produktowej, w 2027 r. – 20 proc., a pełne wdrożenie systemu zaplanowano na 2028 r. Według założeń resortu NFOŚiGW ma wówczas rozdysponowywać środki pomiędzy gminy i pozostałych uczestników systemu gospodarowania odpadami opakowaniowymi.

I właśnie konstrukcja tego systemu stała się osią sporu. Jak zapewnić wysoką efektywność selektywnej zbiórki i recyklingu, a jednocześnie racjonalność kosztów ponoszonych przez producentów, które mogą ostatecznie znaleźć odzwierciedlenie w cenach produktów? Kto powinien ustalać wysokość opłat – administracja publiczna czy rynek? I jak powiązać wysokość obciążeń z rzeczywistymi kosztami zagospodarowania poszczególnych rodzajów opakowań oraz ich przydatnością do recyklingu?

Jednym z najważniejszych punktów dyskusji będzie rola NFOŚiGW. Czy Fundusz powinien przede wszystkim pobierać i redystrybuować pieniądze, czy rzeczywiście zarządzać systemem ROP i wpływać na jego efektywność? Jak zagwarantować, że środki wpłacane przez przedsiębiorców przełożą się na sprawniejszą zbiórkę, wyższy poziom recyklingu oraz rozwój ekoprojektowania, zamiast stać się kolejnym obciążeniem fiskalnym?

To pytania szczególnie istotne dla sektora rolno-spożywczego, który krytycznie ocenia rozwiązania zaproponowane w UC100. Spór nie dotyczy już bowiem samej zasady odpowiedzialności producentów za wprowadzane na rynek opakowania, lecz modelu finansowania, kontroli nad przepływem środków oraz realnego wpływu przedsiębiorców na efektywność systemu.

Czy możliwe jest wypracowanie rozwiązania, które pogodzi cele środowiskowe z rachunkiem ekonomicznym przedsiębiorstw? Czy projektowany ROP stanie się impulsem do modernizacji polskiej gospodarki odpadami i pozwoli przygotować ją na wymagania PPWR, czy przede wszystkim stworzy nowy mechanizm poboru i redystrybucji pieniędzy? M.in. na te pytania odpowiedzą uczestnicy panelu: Marzena Berezowska, właściciel Levinhart Consulting Group, Andrzej Gantner, wiceprezes, dyrektor generalny, Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców, Jakub Tyczkowski. prezes zarządu, Rekopol Organizacja Odzysku Opakowań S.A., Dorota Włoch, prezes zarządu, ENERIS Surowce oraz Witold Włodarczyk, dyrektor generalny, Ogólnopolska Izba Gospodarcza Ochrony Środowiska.