Pielgrzymują tu przede wszystkim wierni. Zamożni samolotami lub sławną podniebną koleją pekińską. Przeciętni autobusami. Najbiedniejsi wędrują pieszo. Często całymi rodzinami. Na wszystkich patrzyłem z sympatią, a i ja chyba im nie przeszkadzałem. Podobnie, w niektórych obrzędach uczestniczą buddyści z zagranicy, z Europy, z Ameryki. Nieliczni, ale są. Dla nich Lhasa też jest centrum świata. Jego początkiem i końcem. Więc pod ścianami Jokhang biją pokłony, szukają natchnienia i inspiracji. Przed głównym wejściem „padają na twarz" głównie Tybetańczycy. W świątyni Sera widziałem znów wiele rodzin z małymi dziećmi. Nie odstraszają ich tłumy i kolejki. Nie gniewają się też na turystów zagranicznych, których kolejki nie dotyczą. Wokół wszystkich świątyń i miejsc kultu krok po kroku ciągną korowody wiernych, by odpowiednią ilość razy miejsce obejść w modlitewnym zapamiętaniu, by zakręcić wszystkimi młynami modlitewnymi po drodze, by „pracował" cały czas młynek osobisty, by złożyć ofiarę w świątyni, by podzielić się jałmużną z biedniejszymi pielgrzymami.

Interaktywna mapa wyprawy

Widziałem też oczywiście, że umiejętnie można wykorzystać religijny nastrój i dobroduszność pielgrzymów. Jak w Częstochowie, w Medjugorie, na szlaku Świętego Jakuba, w Licheniu tak i w Lhasie mnożą się cwaniacy, dla których religijne rytuały i do nich się podłączenie są sposobem na życie. Też zapamiętale mruczą modlitwy, też wycierają bruk całym ciałem i jałmużny się domagają. I bardzo młodzi i całkiem starzy. Powtarzam, jak wszędzie na świecie.

A ponieważ tybetańska tradycja każe się zdobić wszelką biżuterią i kobietom i mężczyznom, ponad połowa miejscowych sklepów (setki jeśli nie tysiące!) handluje właśnie wszelkimi biżuteryjnymi emanacjami ludzkiej słabości i próżności. Na nas też trochę zarobili.

Szczegóły na www.rp.pl/Tybet2013 oraz na stronie www.discover4x4.com.