Zawieszenie urzędnika państwowego w pełnieniu obowiązków służbowych

Ustawa o pracownikach urzędów państwowych przewiduje instytucję zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych. Jest ono obligatoryjne albo fakultatywne. To pierwsze następuje z mocy prawa w razie tymczasowego aresztowania urzędnika państwowego. Trwa w takiej sytuacji do czasu wygaśnięcia stosunku pracy (czyli z upływem trzech miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania), chyba że:

- wcześniej rozwiązano z urzędnikiem stosunek pracy bez wypowiedzenia z jego winy lub

- upłynął już okres wypowiedzenia przed tymczasowym aresztowaniem.

Postępowanie wyjaśniające nie wystarczy

Z kolei zawieszenie fakultatywne dotyczy tylko urzędnika państwowego mianowanego i jest możliwe, gdy zostało wszczęte przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 1985 r. (SA/Lu 572/85, ONSA 1985/2/36) stwierdził, że wydane przez kierownika urzędu polecenie przeprowadzenia przez rzecznika dyscyplinarnego postępowania wyjaśniającego wszczyna tylko postępowanie wyjaśniające, a nie dyscyplinarne. Nie daje zatem podstawy do wydania decyzji o zawieszeniu pracownika w pełnieniu obowiązków służbowych. Z kolei NSA w wyroku z 15 maja 1996 r. (II SA 2841/95, Pr. Pracy 1996/10/46) wyjaśnił, że nie można zawiesić mianowanego urzędnika państwowego w pełnieniu obowiązków służbowych z powodu wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego, jeżeli wniosek o ukaranie karą dyscyplinarną został zwrócony kierownikowi urzędu do uzupełnienia.

Zawieszenie z powodu wszczęcia postępowania dyscyplinarnego nie może trwać dłużej niż trzy miesiące. Tak wprost wynika z ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 marca 1992 r. (II SA 175/92, PS 1994/5/86) zaznaczył, że decyzja o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych urzędnika państwowego mianowanego musi określać termin tego zawieszenia. Jest to termin materialnoprawny, a nie procesowy, gdyż dotyczy istotnego ograniczenia uprawnień pracowniczych.

Istotne jest również to, że decyzja o zawieszeniu pracownika mianowanego w pełnieniu obowiązków służbowych nie może być podjęta z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2001 r., II SA 1554/00, Pr. Pracy 2001/6/39).

Cała albo połowa pensji

Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 80 kodeksu pracy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za pracę wykonaną. Natomiast za czas niewykonywania pracy ma on prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy tak stanowią. Takimi szczególnymi przepisami są art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych.

W myśl pierwszego z nich wynagrodzenie w okresie tymczasowego aresztowania urzędnika państwowego ulega ograniczeniu do połowy. Jeżeli zapadł wyrok uniewinniający lub postępowanie karne zostało umorzone, urzędnikowi wypłaca się pozostałą część wynagrodzenia, chyba że postępowanie karne umorzono warunkowo lub na podstawie amnestii, a zainteresowany w przepisanym trybie nie domagał się rehabilitacji.

Natomiast w przypadku zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych z powodu wszczęcia postępowania dyscyplinarnego urzędnik państwowy mianowany ma zagwarantowane wynagrodzenie i inne świadczenia przysługujące na podstawie stosunku pracy. Uprawnienia płacowe z tego tytułu są jednak ustawowo ograniczone do trzymiesięcznego okresu zawieszenia w pełnieniu czynności służbowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1998 r. I PKN 31/98, OSNP 1999/7/244).

Przykład

Urzędnik był zatrudniony na stanowisku wicedyrektora. Po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przeciwko niemu dyrektor zawiesił go w pełnieniu obowiązków do czasu jego zakończenia. Mimo wniesienia odwołania decyzja została utrzymana w mocy. Z uwagi na upływ trzech miesięcy od wszczęcia postępowania dyscyplinarnego urzędnik został wezwany do stawienia się w pracy w celu jej świadczenia. Odmówił, informując dyrektora, że do pracy przyjdzie dopiero po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego. Jednocześnie wystąpił z pozwem o wypłatę wynagrodzenia za okres przekraczający trzy miesiące niewykonywania pracy do dnia wydania wyroku. Sąd go jednak oddalił. Urzędnikowi państwowemu nie przysługuje bowiem wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy ponad okres trzech miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych. Jest tak, w szczególności gdy odmawia on wykonania polecenia służbowego stawienia się do pracy po upływie wspomnianego okresu z powodu przedłużenia się postępowania dyscyplinarnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1998 r., I PKN 31/98, OSNP 1999/7/244).

Możliwe odwołanie od decyzji

Od decyzji w sprawie zawieszenia w pełnieniu obowiązków urzędnik może, w terminie siedmiu dni, wnieść odwołanie do kierownika organu nadrzędnego nad urzędem, w którym jest zatrudniony. Nie dotyczy to jednak decyzji wydanej przez ministra.

Podkreślić jednak trzeba, że takie odwołanie w oparciu o przepisy procedury administracyjnej przysługuje tylko i wyłącznie urzędnikowi państwowemu zatrudnionemu na podstawie stosunku mianowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2011 r. (I OSK 1523/11). Tylko w przypadku takich urzędników wyłączony jest w enumeratywnie wymienionych w ustawie sprawach określony w kodeksie pracy tryb rozstrzygania sporów ze stosunku pracy. Zatem kluczowy przy ustalaniu prawa do wniesienia odwołania w trybie postępowania administracyjnego jest rodzaj łączącego strony stosunku pracy.

podstawa prawna: art. 11, art. 12, art. 38, art. 39 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 269 ze zm.)

podstawa prawna: art. 35 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 1202)

podstawa prawna: art. 68, art. 69 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 1111 ze zm.)