W 2018 roku przypada 180 rocznica urodzin i 125 rocznica śmierci Jana Matejki, znakomitego twórcy malarstwa historycznego. To także 120. rocznica otwarcia Domu Jana Matejki, najstarszego muzeum biograficznego w Polsce, oddziału krakowskiego Muzeum Narodowego. Utworzono je w zabytkowej kamienicy przy Floriańskiej 41, w której artysta mieszkał z rodziną.

Dom Jana Matejki został udostępniony publiczności 6 marca 1898 roku dzięki staraniom Towarzystwa jego imienia.

– To muzeum było w XIX wieku innowacyjnym pomysłem uczczenia pamięci wybitnego człowieka, zasłużonego dla kultury polskiej i europejskiej. Podczas inauguracji zwiedzającym udostępniono dwa pomieszczenia: salon i sypialnię artysty.

Zaprezentowano tam obrazy Matejki, rysunki, zabytki rzemiosła artystycznego oraz przedmioty codziennego użytku – opowiada kustosz Domu Jana Matejki, Marta Kłak-Ambrożkiewicz.

Obecnie otwarta stała ekspozycja częściowo nawiązuje do tej pierwszej z końca XIX wieku. Rekonstrukcji dokonano na podstawie archiwalnych fotografii oraz „Przewodnika po zbiorach” wydanego w 1898 roku. Dzięki temu na pierwszym piętrze udało się pokazać znacznie więcej zabytków niż przed kilkoma miesiącami – w sumie ponad tysiąc obiektów.

Stroje, rekwizyty, zbroje i broń, których Jan Matejko używał podczas malowania obrazów umieszczono w XIX-wiecznych gablotach.

Pracownię artysty dekoruje wczesny obraz „Polonia – Rok 1863” namalowany przez Matejkę po powstaniu styczniowym. Pod postacią młodej kobiety przedstawia Polskę zakuwaną w kajdany (dzieło pochodzi  ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich).
W dawnym salonie oglądać można nagrody i odznaczenia, którymi uhonorowano Matejkę, a także albumy z podziękowaniami i gratulacjami od Polaków. Nowością są nigdy dotychczas nieprezentowane rysunki.

Drugie piętro zajęła wystawa, nawiązująca do dwudziestolecia międzywojennego, a na trzecim piętrze zaaranżowano mieszkanie i biuro pierwszego długoletniego kustosza Domu Jana Matejki –Macieja Szukiewicza.

Całość zbiorów Muzeum Jana Matejki liczy ponad 8 tysięcy eksponatów. Są to dokumenty, fotografie przedmioty codziennego użytku i pamiątki po artyście oraz prace reprezentujące wszystkie fazy jego twórczości: wczesne studia olejne, niewielkie szkice kompozycyjne do wielkich płócien o tematyce historycznej, m.in.: „Mikołaj Kopernik”, „Jan Sobieski wręcza kanonikowi Denhoffowi list do papieża z wiadomością o zwycięstwie nad Turkami pod Wiedniem w r. 1683”, portrety rodziny i przyjaciół.
Muzeum zaprasza też na cykl wykładów „Czwartki u Matejki”, a od kwietnia na  otwarte koncerty kameralne – „Muzykowanie u Matejków”.