KOBiDZ to instytucja kultury powołana przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego. W obecnym kształcie funkcjonuje od 2007 roku. Nadrzędnym celem działania ośrodka jest zapewnienie wszechstronnych i optymalnych warunków do zachowania dziedzictwa narodowego dla przyszłych pokoleń.
KOBiDZ prowadzi szeroko pojętą edukację społeczną, szkolenia osób i instytucji zaangażowanych w ochronę dziedzictwa kulturowego. Wypracowuje podstawy doktryny konserwatorskiej, wdraża jednolity system ochrony i dokumentacji zabytków. Monitoruje stan zachowania i ocenia zagrożenia. Nadzoruje sporządzanie raportów okresowych z polskich miejsc wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Koordynuje procedurę składania wniosków o uznanie przez Prezydenta RP miejsc i obiektów za Pomniki Historii.
Swoje cele i zadania instytucja realizuje w Warszawie (główna siedziba) i ośrodkach regionalnych zlokalizowanych we wszystkich miastach wojewódzkich. KOBiDZ współpracuje z administracją państwową, jednostkami samorządu terytorialnego, organizacjami pozarządowymi, krajowymi i zagranicznymi, międzynarodowymi instytucjami kultury, ośrodkami naukowymi, kościołami i związkami wyznaniowymi oraz właścicielami i użytkownikami obiektów zabytkowych.
Ważnym obszarem działań KOBiDZ jest udział w organizacji obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa w Polsce i popularyzacja tego ogólnoeuropejskiego wydarzenia na forum ogólnopolskim. W trosce o edukację kulturalną najmłodszych organizowane są m.in. podczas EDD konkursy dla dzieci i młodzieży dotyczące dziedzictwa kulturowego.
Pracownicy KOBiDZ przygotowują dokumentację i wytyczne konserwatorskie dla najcenniejszych zagrożonych zabytków, a także ekspertyzy dla generalnego konserwatora zabytków.
Ośrodek od lat prowadzi Krajową Ewidencję Zabytków, tworzy cyfrowe zasoby informacji o materialnym dziedzictwie kulturowym oraz opracowuje nowe techniki naukowej dokumentacji i badania zabytków. Eksperci z KOBiDZ wspomagają służby konserwatorskie w nadzorowaniu prawidłowego przebiegu archeologicznych badań ratowniczych.
Rozwijana jest również współpraca ze służbami mundurowymi dotycząca zwalczania przestępczości przeciwko zabytkom. KOBiDZ prowadzi też działalność wydawniczą – jego nakładem ukazują się: kwartalnik „Ochrona Zabytków”, rocznik „Muzealnictwo” oraz biuletyn „Kurier Konserwatorski”.
Ośrodek udostępnia zainteresowanym specjalistyczne zbiory biblioteczne, archiwum dokumentacji konserwatorskich oraz archiwum fotograficzne.
