Program Czyste Powietrze, który przez lata był sztandarowym projektem walki ze smogiem w Polsce, znalazł się w najpoważniejszym kryzysie od momentu uruchomienia w 2018 r.. Spada liczba nowych wniosków, rośnie liczba sporów o wypłaty, a na rynku brakuje wykonawców gotowych podejmować się realizacji inwestycji. Były pełnomocnik rządu ds. programu Czyste Powietrze, Bartłomiej Orzeł, wskazuje, że źródłem problemów są decyzje systemowe, które podkopały zaufanie do całego mechanizmu.
Czyste Powietrze „martwą rybą”?
Były pełnomocnik rządu ds. programu Czyste Powietrze, Bartłomiej Orzeł, ocenia wprost: program w obecnej formule praktycznie przestał działać. Liczba wniosków na początku 2026 r. była kilkukrotnie niższa niż rok wcześniej. Jeszcze w latach 2022–2024 składano tysiące wniosków tygodniowo. Dziś – jak podkreśla Orzeł – są to setki. Jednym z głównych powodów jest utrata zaufania po nagłym wstrzymaniu naboru w listopadzie 2024 r. i półrocznej przerwie. Program oparty na zaufaniu społecznym – szczególnie wśród najuboższych – nie wytrzymał takiego wstrząsu.
Czytaj więcej
W „Poradniku bezpieczeństwa” rząd zachęca do posiadania alternatywnego źródła ogrzewania, które nie działa na prąd, a beneficjenci programu „Czyste...
Prefinansowanie i nadużycia w programie
Punktem zwrotnym było wprowadzenie w lipcu 2022 r., gdy ministrem klimatu i środowiska była Anna Moskwa, prefinansowania. Mechanizm zakładał, że 50 proc. dotacji trafia do wykonawcy przed rozpoczęciem prac. Rozwiązanie miało pomóc osobom bez zdolności kredytowej, ale – jak wskazuje Orzeł – otworzyło furtkę do nadużyć. Część firm znikała po otrzymaniu zaliczki. W innych przypadkach koszty były zawyżane, a kontrola niewystarczająca. Dodatkowym problemem stała się zmiana zasad rozliczeń wstecznie. Nowe tabele kosztów kwalifikowanych zaczęto stosować do wniosków złożonych w latach 2023–2024, co oznacza pomniejszanie wypłat nawet o kilkanaście tysięcy złotych.
Czytaj więcej:
Zima jeszcze się nie skończyła, a już teraz wiemy, że może ona kosztować polską gospodarkę więcej niż poprzednia. Kupujący prąd i gaz tylko w stycz...
Pro
Wykonawcy bez pieniędzy, beneficjenci z ryzykiem pozwów
Formalnie stroną umowy z wojewódzkim funduszem jest właściciel domu. Jeśli fundusz nie wypłaci pełnej kwoty, wykonawca może dochodzić należności w sądzie właśnie od beneficjenta. Zdaniem Orła grozi to falą sporów i dramatów finansowych. Część firm już bankrutuje, a uczciwi wykonawcy rezygnują z udziału w programie. Samorządy sygnalizują, że brakuje firm gotowych realizować inwestycje w ramach Czystego Powietrza.
Czytaj więcej
Ponad pół miliarda złotych może trafić w tym roku na potrzeby termomodernizacyjne budynków wielorodzinnych. Kwota, mimo że dwukrotnie wyższa niż w...
Rekordowy budżet, ale czy to wystarczy?
Narodowy Fundusz zapowiada rekordowy budżet na 2026 r. – około 18 mld zł, w tym środki z Funduszu Modernizacyjnego i KPO. Jednak – jak ocenia były pełnomocnik – bez odbudowy wiarygodności program nie wróci do skali z 2022 r. Nowe obostrzenia, m.in. obowiązek trzyletniego posiadania nieruchomości, dodatkowo ograniczają dostęp do dotacji. Wniosek? Publiczne miliardy wymagają nie tylko ambitnych celów klimatycznych i walki ze smogiem, ale także skutecznego nadzoru. Jak podkreśla Orzeł – państwo może wspierać rynek, ale musi go też konsekwentnie kontrolować.
Czytaj więcej
Warszawa, Kraków i Wrocław znalazły się wysoko w rankingu najbardziej zanieczyszczonych miast świata World Air Quality Index. A eksperci zarzucają...
„Twój Biznes” to codzienny podcast ekonomiczny tworzony przez redakcje „Rzeczpospolitej” i „Parkietu”. Od poniedziałku do piątku o 7:00 Bartłomiej Kawałek przedstawia najnowsze wiadomości gospodarcze oraz aktualne informacje z rynków finansowych w Polsce i na świecie.
